Montesquieu Institute: from science to society

Kiezers

In onze parlementaire democratie worden de personen die het land besturen, tijdens vrije verkiezingen gekozen door het volk. Dit zijn in Nederland in principe alle Nederlanders van 18 jaar of ouder die niet van het kiesrecht zijn uitgesloten bij een rechterlijke uitspraak. Deze groep noemen we de kiesgerechtigden ofwel kiezers.

1.

Kiesrecht

Een democratie wordt onder andere gekenmerkt door vrije, geheime en algemene verkiezingen waarbij het volk een volksvertegenwoordiging kiest. Volgens artikel 4 van onze Grondwet mogen dan ook alle Nederlanders kiezen en gekozen worden, behalve bij de wet gestelde beperkingen.

Sinds het begin van de 21e eeuw zijn er ook verschillende experimenten met referenda. Ook daarvoor geldt het kiesrecht.

2.

Kiesstelsel

De wijze waarop de volksvertegenwoordiging wordt gekozen, noemen we het kiesstelsel. Dit stelsel is medebepalend voor het type volksvertegenwoordiging en het type bestuur dat een land heeft. In Nederland hebben we evenredige vertegenwoordiging. Landen zoals Groot-Brittanië, Frankrijk en de Verenigde Staten hebben een meerderheidsstelsel.

In landen met een evenredige vertegenwoordiging zijn partijen meestal genoodzaakt om samen te werken. Ze moeten daarom compromissen sluiten. In landen die een meerderheidsstelsel hebben, is na verkiezingen vrijwel altijd één partij de sterkste. Die partij domineert direct het parlement en de regering. Deze landen kennen als regel maar twee of drie (grote) partijen.

3.

Stemmen

Alle Nederlandse staatsburgers van 18 jaar en ouder hebben stemrecht bij verkiezingen en referenda, tenzij bij rechterlijk vonnis het kiesrecht is ontzegd. Men kan stemmen voor:

Voor de gemeenteraden en eilandraden hebben ook niet-Nederlanders stemrecht, mits zij vijf jaar onafgebroken en legaal in Nederland verblijven.

Om te stemmen heeft men een stempas nodig die tijdig wordt toegstuurd, en een identiteitsbewijs. Het is ook mogelijk om een andere stemgerechtigde te machtigen. Voor de Provinciale Staten en voor de Tweede Kamer is het mogelijk in een andere gemeente te stemmen. Voor de Provinciale Staten is het dan wel nodig dat die gemeente in dezelfde provincie ligt.

Nederlanders in het buitenland kunnen voor de Tweede Kamer en voor het Europees Parlement een stem uitbrengen.

4.

Raadgevend referendum

Sinds 1 juli 2015 maakt de Wet raadgevend referendum (Wrr) het voor Nederlandse burgers mogelijk om een raadgevend referendum aan te vragen over wetten en verdragen die zijn aangenomen en bekrachtigd. Als uiteindelijk ten minste 300.000 kiesgerechtigden een geldig verzoek hebben ingediend, wordt een raadgevend referendum uitgeschreven.

Het doel van het raadgevend referendum is het vergroten van de zeggenschap van burgers. Het stelt kiesgerechtigden in staat aan te geven dat zij aangenomen wetgeving eigenlijk afwijzen. Het is echter niet verplicht voor de wetgever om een wet of verdrag in te trekken. Een raadgevend referendum is niet bindend.

5.

Burgerinitiatief

In Nederland bestaat de mogelijkheid om via een burgerinitiatief een onderwerp op de Tweede Kameragenda te plaatsen. Om deze onderwerpen op de agenda te krijgen moeten steunbetuigingen verzameld worden en de onderwerpen moeten niet al door de Kamer besproken worden. De Tweede Kamer vergadert echter al over zoveel uiteenlopende onderwerpen dat dit moeilijk hard te maken is.

Er worden niet veel burgerinitiatieven uiteindelijk in behandeling genomen. Dit komt vaak omdat er te weinig handtekeningen worden opgehaald, of omdat er recent al over is gedebatteerd. In de periode van 2006 tot en met 2011 zijn er maar vier burgerinitiatieven daadwerkelijk in behandeling genomen.


Meer over