Montesquieu Institute: from science to society

Mr. S. (Sam) van Houten

foto Mr. S. (Sam) van Houten
vergrootglas
bron: Collectie-Van Eck (Nationaal Archief)
Source: Parlement.com.

Onafhankelijk liberaal, die bijna veertig jaar een belangrijke rol in de Nederlandse politiek speelde. Advocaat in en afgevaardigde van Groningen. Gold bij binnenkomst in het parlement als uiterst progressief. Zette zich af tegen de leer van staatsonthouding van Thorbecke. Bracht in 1874 via een initiatiefvoorstel het bekende Kinderwetje tot stand. Kwam geleidelijk in conservatiever vaarwater en keerde zich tegen de plannen van Tak voor algemeen mannenkiesrecht. Bracht als bekwaam minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Röell in 1896 wel zeer krachtdadig een belangrijke kiesrechtuitbreiding tot stand. Zijn rol was daarna grotendeels uitgespeeld, al bleef hij begin twintigste eeuw actief als tegenstander van de evenredige vertegenwoordiging. Beminnelijk man in de omgang met een brede belangstelling; cultuurminnend en erudiet.

liberaal, oud- of vrije liberalen
in de periode 1869-1907: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister

1.

First name

Samuel (Sam)

2.

Personal data

Place and date of birth
Groningen, 17 February 1837

Place and date of death
's-Gravenhage, 14 October 1930

3.

Party/Movement

Party/Movement
  • liberaal (onafhankelijk, anticlericaal, vooruitstrevend)
  • anti-Takkiaan (omstreeks 1893/1894)
  • oud-liberaal, from 1894
  • onafhankelijk liberaal, from 1903 until 1922

Party/Parties
Liberale Partij, from 1922 (oprichter)

4.

Main functions and occupations

  • wethouder van Groningen, from 3 September 1867 until February 1869
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 24 February 1869 until 11 October 1884 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 17 November 1884 until 18 May 1886 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 14 July 1886 until 17 August 1887 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 19 September 1887 until 27 March 1888 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 1 May 1888 until 20 March 1894 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • advocaat en dispacheur te Rotterdam, from 1869 until 1894 (dispacheur is een scheidsrechter in verzekeringszaken bij zeeschade)
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 9 May 1894 until 27 July 1897
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, from 20 September 1904 until 17 September 1907 (voor Friesland)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • medewerker diverse tijdschriften (onder meer "Het Noorden", "De Nederlander", "De Middelburgsche Courant" en "De Avondpost")
  • voorzitter Staatscommissie inzake wettelijke regeling uitoefening der geneeskunst, from 31 July 1917 until 11 February 1920

Derived functions (2/18)
  • lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), from September 1904 until December 1904
  • lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), from December 1906 until March 1907

Honorary positions
erevoorzitter comité voor een gemeenschappelijke actie tot herziening onzer huwelijkswetgeving, from 1926

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

as Member of the Parliament (2/13)
  • Diende in 1890 een initiatiefwetsvoorstel in over uitbreiding van het recht van gemeenten om te onteigenen ten algemene nutte; dit voorstel werd in 1891 ingetrokken
  • Interpelleerde in 1907 de regering over de afstemming van de Oorlogsbegroting

Dissenting voting behaviour (0/8)

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


Policy-making activities as minister
  • Diende in 1895 een wetsvoorstel in tot invoering van een (uniforme) wettelijke tijd. Dit voorstel werd in 1897 ingetrokken

Legislative activities as minister (2/5)
  • Bracht in 1896 een nieuwe Kieswet tot stand (Stb. 1896, 154). Met deze wet werd uitwerking gegeven aan het in 1887 tot stand gekomen grondwetsartikel over kentekenen van maatschappelijke welstand en geschiktheid. Het kiesrecht werd hierdoor uitgebreid tot meer dan 50% van de mannelijke bevolking. Wel werd de kiesrechtleeftijd verhoogd van 23 naar 25 jaar. Verder werden de dubbele districten in de grote steden gesplitst en werd het couloirstelsel ingevoerd: kiezers brengen voortaan hun stem uit in een stemlokaal en vullen dit niet langer thuis in. De grotere gemeenten werden ook bij de Gemeenteraadsverkiezingen in kiesdistricten verdeeld, die een eigen afgevaardigde kozen.
  • Bracht in 1897 samen met minister Sprenger van Eyk de Wet tot regeling der financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten (Stb. 156) tot stand. De rijksbijdrage aan gemeenten werd verhoogd, er kwam een uitkering per inwoner. Gemeenten kregen de mogelijkheid tot het heffen van een plaatselijke inkomstenbelasting.

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Miscellaneous

algemeen (3/7)
  • Weigerde na de totstandkoming van zijn Kieswet een hoge onderscheiding, omdat hij dat ongepast vond voor zittende ministers
  • Werd vanwege zijn stemgedrag in de Eerste Kamer door Unie-liberalen en vrijzinnig-democraten het "erelid der rechterzijde" genoemd
  • Werd in 1922 op 85-jarige leeftijd als lijsttrekker van de Liberale Partij tot Tweede Kamerlid gekozen.

Private life (3/4)
  • Zijn zuster was gehuwd met een zoon van S. Blaupot ten Cate, Tweede Kamerlid
  • Zijn vader was houthandelaar, lid van Provinciale Staten van Groningen en gemeenteraadslid van Groningen
  • Zijn zuster Sientje was kunstschilderes en echtgenote van de schilder H.W. Mesdag, die in Den Haag o.m. Panorama Mesdag stichtte

Anecdotes and citations
  • Zei in 1884 tijdens de behandeling in de Verenigde Vergadering van het wetsvoorstel waarbij Emma als regentes werd aangewezen: "[De] bezorgdheid wordt echter getemperd door de overtuiging dat de Kroon in ons staatsbestel nu reeds (...) is veeleer een ornament dan een fundament."
  • Omdat hij een nogal zachte stem had, werd hem toegestaan vanaf de voorste bank in de Kamer te spreken in plaats vanaf zijn eigen zitplaats

Campaign trail (3/16)
  • Werd in 1901 in het district Groningen na herstemming verslagen door H.L. Drucker (vdb)
  • Was in 1905 kandidaat in het district 's-Hertogenbosch en in 1909 in het district Zwolle en verloor beide keren in de eerste stemmingsronde
  • Was in 1917 in het district Groningen kandidaat als tegenstander van de Grondwetsherziening. Werd verslagen door J. Limburg (vdb).

Non-acceptance of political functions
  • lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening, 1883 (geweigerd)
  • lid Tweede Kamer, July 1922 (bedankte omdat hij de zetel alleen had willen innemen als alle kandidaten van de lijst zouden zijn gekozen.)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.