Montesquieu Institute: from science to society

Dr. J.M. (Joop) den Uyl

foto Dr. J.M. (Joop) den Uyl
vergrootglas
bron: Beeldbank Nationaal Archief
Source: Parlement.com.

Gedreven PvdA-ideoloog en -politicus en econoom. Voor sommigen 'ome Joop', voor anderen de verpersoonlijking van verfoeilijk socialisme. Kwam vanuit de journalistiek in de 'denktank' van de PvdA en werd in 1956 Tweede Kamerlid. Stapte in 1962 over het wethouderschap van economische zaken in Amsterdam en stimuleerde onder andere de industrievestiging. In 1965 minister van Economische Zaken in het kabinet-Cals. Volgde in 1966 Vondeling op als partijleider. Zou tot 1986 het gezicht van de PvdA zijn. Het door hem geleide kabinet ging als het meest linkse de geschiedenis in. Kon het succes bij de verkiezingen van 1977 niet omzetten in hernieuwde regeermacht. Zijn derde optreden als minister (ditmaal van Sociale Zaken onder Van Agt) verliep teleurstellend. Ondanks herstel in 1982 bleef zijn partij buiten het kabinet. Erudiet analyticus en scherp debater, die door zijn gedrevenheid echter soms drammerig overkwam.

PvdA
in de periode 1949-1987: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, minister-president, viceminister-president, politiek leider

1.

First names

Johannes Marten (Joop)

2.

Personal data

Changes in name or title
  • J.M. den Uyl, until 1 January 1961
  • Drs. J.M. den Uyl, from 1 January 1961 until 8 January 1985 (na inwerkingtreding van de Wet op het Wetenschappelijk Onderwijs)
  • Dr. J.M. den Uyl, from 8 January 1985 (nadat aan hem door de Universiteit van Amsterdam een eredoctoraat was verleend)

Place and date of birth
Hilversum, 9 August 1919

Place and date of death
Amsterdam, 24 December 1987

3.

Party/Movement

Party/Parties
PvdA (Partij van de Arbeid), from 1946

4.

Main functions and occupations

  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 6 November 1956 until 5 June 1963
  • wethouder (van publieke werken, economische zaken en haven- en handelsinrichtingen) van Amsterdam, from 8 November 1962 until 14 April 1965
  • minister van Economische Zaken, from 14 April 1965 until 22 November 1966
  • fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 16 February 1967 until 11 May 1973
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 23 February 1967 until 11 May 1973
  • minister-president en minister van Algemene Zaken, from 11 May 1973 until 19 December 1977
  • fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 26 May 1977 until 1 June 1977
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 8 June 1977 until 8 September 1977
  • fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 20 December 1977 until 10 September 1981 (werd pas 16 januari 1978 opnieuw formeel Kamerlid)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 16 January 1978 until 11 September 1981
  • minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en viceminister-president, from 11 September 1981 until 29 May 1982
  • minister belast met coördinatie van aangelegenheden de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor de aan de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand, from 11 September 1981 until 29 May 1982
  • fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 7 September 1982 until 21 July 1986
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 16 September 1982 until 24 December 1987

cabinet formation (2/4)
  • kabinetsformateur, from 2 September 1977 until 6 October 1977 (samen met G.H. Veringa, poging mislukt)
  • kabinetsformateur, from 26 October 1977 until 7 November 1977 (poging mislukt)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • lid commissie-Palme inzake wapenbeheersing en ontwapening, around 1984
  • voorzitter jury AKO-literatuurprijs 1988, from September 1987 until 24 December 1987

Derived functions (2/7)
  • voorzitter vaste commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from 24 January 1978 until 10 June 1981
  • voorzitter vaste commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from 30 September 1982 until June 1986

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

as Member of the Parliament (2/7)
  • Interpelleerde op 25 oktober 1984 minister Ruding over diens uitspraken in "Het Vrije Volk" o.a. over werklozen
  • Interpelleerde op 29 januari 1986 minister De Koning over diens opvattingen over arbeidstijdverkorting. De Koning had in NRC Handelsblad gezegd dat het bereiken van 32-urige werkweek in 1990 niet langer doelstelling was.

Dissenting voting behaviour (0/1)

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


Activities as prime minister or president (2/5)
  • Tijdens zijn kabinetsperiode werd Suriname onafhankelijk (1975). Dit ging - met name in de voorafgaande jaren - gepaard met de toestroom naar Nederland van vele Surinaamse Rijksgenoten.
  • Kreeg in 1976 te maken met de zogenaamde Lockheed-affaire rond prins Bernhard over mogelijke omkoping door Amerikaanse vliegtuigbouwers. In maart werd door het kabinet een Commissie van Drie (Donner, Holtrop, Peschar) ingesteld. Die Commissie concludeerde in augustus dat prins Bernhard zich gevoelig had getoond voor gunsten en giften van de vliegtuigfabriek Lockheed. Den Uyl legde daarover op 26 augustus in de Tweede Kamer een verklaring af. Prins Bernhard legde zijn functies bij de krijsmacht en in het bedrijfsleven neer, maar er werd niet overgegaan tot strafvervolging. Den Uyl kreeg veel lof voor de wijze waarop deze affaire was opgelost en een mogelijke constitutionele crisis was voorkomen. (13.787)

Policy-making activities as minister (2/6)
  • Diende in 1982 samen met staatssecretaris Dales plannen in ter beperking van de bovenwettelijke uitkering in de Ziektewet. Dit voorstel leidde tot heftige protesten van de vakbeweging.
  • Als minister voor Koninkrijksrelaties erkende hij in 1981 het recht van Aruba op een eigen status in het Koninkrijk. Hij stelde begin 1982 een Gemengde Commissie Toekomst Antillen in onder voorzitterschap van Biesheuvel.

Legislative activities as minister (2/4)
  • Bracht in 1966 een wet inzake financiële steun voor de aanleg en exploitatie van een oliepijplijn tussen de Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal (Stb. 288) tot stand. (8.318)
  • Bracht in 1976 als minister van Algemene Zaken een wet tot instelling van een Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (Stb. 413) tot stand. Deze raad adviseert de regering over allerlei maatschappelijke vraagstukken. (12.668)

als (in)formateur (2/4)
  • Kreeg op 2 september 1977 samen met G.H. Veringa de opdracht tot vorming van een kabinet dat mocht vertrouwen in voldoende mate steun in de volksvertegenwoordiging te ondervinden. De poging mislukte op 6 oktober 1977.
  • Kreeg op 26 oktober 1977 de opdracht tot het vormen van een kabinet dat mocht vertrouwen in voldoende mate steun in de volksvertegenwoordiging te ondervinden. Deze poging mislukte op 4 november 1977

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Miscellaneous

algemeen (3/15)
  • Stelde de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek in. De prijs werd in 1980 voor het eerst uitgereikt
  • Verzette zich in 1981 op het PvdA-verkiezingscongres met succes tegen voorstellen om in het programma op te nemen dat Nederland alle kerntaken moest afstoten. Voorstanders van deze voorstellen gaven hem de bijnaam "Joop Atoom".
  • Waarschuwde op 3 mei 1981 in Paradiso tegen de opkomst van 'Nieuw Rechts', een fusie van conservatieve en bepaalde liberale denkbeelden. Hij vreesde voor een toenemende afkeer van de verzorgingsstaat. Tegenstanders verweten hem 'spoken' te zien.

Private life (3/12)
  • Op 16 december 1992 werd in het Tweede Kamergebouw een borstbeeld van hem onthuld
  • Zijn vader overleed toen Joop 10 jaar was
  • Zijn grootvader van vaderszijde was wethouder van Jutphaas

Pseudonyms and nicknames (3/4)
  • "Ome Joop" (voor zijn aanhangers)
  • Ernst Noack (pseudoniem als auteur van gedichten in studentenbladen)
  • "de drs. uit Buitenveldert" (bijnaam die Van Agt hem af)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.