Montesquieu Institute: from science to society

Dr.Mr. J.R. Thorbecke

foto Dr.Mr. J.R. Thorbecke
vergrootglas
Source: Parlement.com.

Liberale staatsman. Als voorzitter van de Grondwetscommissie in 1848 grondlegger van onze parlementaire democratie. Kwam al in 1844 met acht medeleden met een voorstel tot herziening van de Grondwet in democratische zin. Werd in 1848 door de koning gevraagd een liberale Grondwet te ontwerpen. Hierdoor kwamen er rechtstreekse verkiezingen en ministeriële verantwoordelijkheid, werden parlementaire rechten uitgebreid en werd de mogelijkheid van Kamerontbinding ingevoerd. Leidde daarna drie keer een kabinet, waarbij hij onder meer de Kieswet, Gemeentewet en Provincie Wet tot stand bracht. Legde daarmee ook de basis voor de bestuurlijke organisatie met drie bestuurslagen. Had niet de sympathie van koning Willem III. Hoewel hij veel medestanders later van zich vervreemdde en soms weerstanden opriep, was hij ongetwijfeld de grootste staatsman van de negentiende eeuw.

liberaal, Thorbeckiaan
in de periode 1840-1872: buitengewoon lid Tweede Kamer, lid Tweede Kamer, minister

1.

First names

Johan Rudolf

2.

Personal data

Place and date of birth
Zwolle, 14 January 1798

Place and date of death
's-Gravenhage, 4 June 1872

3.

Party/Movement

Party/Movement
liberaal

4.

Main functions and occupations

  • hoogleraar rechtsgeleerdheid, Hogeschool te Leiden, from January 1834 until 31 October 1849
  • buitengewoon lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 5 August 1840 until 5 September 1840 (voor Holland)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 21 May 1844 until 19 October 1845 (voor Zuid-Holland)
  • voorzitter Staatscommissie om, met overweging van de wensen van de Tweede Kamer, een volledig ontwerp der Grondwetsherziening aan de Koning voor te dragen, en om tevens denkbeelden omtrent de samenstelling van een ministerie mede te delen, from 17 March 1848 until 4 November 1848
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 17 October 1848 until 31 October 1849 (1848-1849 voor Zuid-Holland, in 1849 voor het kiesdistrict Leiden)
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 1 November 1849 until 19 April 1853
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 27 June 1853 until 31 January 1862 (1853-1856 voor het kiesdistrict Maastricht, 1856-1862 voor het kiesdistrict Deventer)
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 31 January 1862 until 10 February 1866
  • voorzitter van de ministerraad, from February 1862 until February 1866 (formeel tijdelijk)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 14 March 1866 until 1 October 1866 (voor het kiesdistrict Groningen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 19 November 1866 until 3 January 1868 (voor het kiesdistrict Assen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 25 February 1868 until 4 January 1871 (voor het kiesdistrict Assen)
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 4 January 1871 until 4 June 1872
  • voorzitter van de ministerraad, from January 1871 until 4 June 1872 (formeel tijdelijk)

Formal job title
  • minister van staat, from 9 February 1866 until 4 June 1872

cabinet formation (2/4)
  • kabinetsformateur, from 23 May 1868 until 2 June 1868 (formeerde het kabinet-Van Bosse/Fock)
  • kabinetsformateur, from 30 December 1870 until 2 January 1871

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Other positions

  • secretaris rechtenfaculteit, Hogeschool van Leiden, from 1835
  • staatsraad in buitengewone dienst, Raad van State, from 4 November 1848 until 31 October 1849 (feitelijk een erefunctie)

Derived functions (2/14)
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from September 1869 until February 1870
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from May 1870 until January 1871

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

6.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

7.

Activities

as Member of the Parliament (2/13)
  • Interpelleerde in 1867 minister Van Zuylen van Nijevelt over Luxemburgse aangelegenheden
  • Interpelleerde in 1868 de regering over de (tweede opeenvolgende) Kamerontbinding. De interpellatie eindigde met aanneming van de motie-Blussé van Oud-Alblas, waarin de ontbinding niet in het landsbelang werd genoemd. Hij behoorde tot de voorstemmers.

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


Policy-making activities as minister (2/7)
  • Ontsloeg in 1853 de conservatieve Commissarissen des Konings Schimmelpenninck (Gelderland) en Van Vredenburch (Zeeland)
  • Verleende in 1872 dispensatie aan Aletta Jacobs om (als eerste vrouw) aan de Universiteit van Groningen medicijnen te gaan studeren.

Legislative activities as minister (2/13)
  • Bracht in 1864 een wet tot stand waardoor het ledental van de Tweede Kamer werd uitgebreid van 72 naar 75
  • Bracht in 1865 wetten tot stand inzake het geneeskundig Staatstoezicht, inzake de uitoefening der geneeskunst en inzake de uitoefening van de artsenijbereidkunst, alsmede tot regeling van de bevoegdheid voor het verkrijgen van geneeskundige, apotheker, hulp-apotheker, leerling-apotheker en vroedvrouw. Op grond van de Wet inzake het geneeskundig staatstoezicht kwamen er inspecteurs en adjunct-inspecteurs van de volksgezondheid en geneeskundige raden.

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

8.

Miscellaneous

algemeen (3/12)
  • Kwam in 1866 in conflict met Fransen van de Putte over de vraag of het Wetboek van Strafrecht voor Nederlands-Indië bij K.B. of bij wet moest worden ingevoerd. Toen alleen Olivier zijn keuze voor invoering bij wet steunde, diende hij zijn ontslag in.
  • Sprak op 9 april 1867 bij de behandeling van een wetsvoorstel tot beteugeling van de veepest de woorden: "de veetyphus is eene ramp voor het land, maar een zegen voor de oppositie".
  • Zijn derde kabinet stond bekend als "het kabinet-met-het-geweer-op-den-schouder". Van de plannen tot legerhervorming kwam echter niets.

Private life (3/21)
  • Zijn vader was grossier in tabak en koloniale waren
  • Zijn sobere begrafenis in Den Haag trok duizenden belangstellenden
  • Zijn dochters kregen na zijn dood een levenslang pensioen van staatswege

Anecdotes and citations
  • Zei op 13 december 1849 in de Tweede Kamer op de kritiek dat het kabinet geen programma had "wacht op onze daden".
  • Trad altijd zeer zelfbewust op en was een meester in het debat, waarbij hij behalve afgemeten ook vlijmscherp op tegenstanders kon reageren. Betitelde in november 1860 het beleid van het kabinet-Van Hall/Van Heemstra als 'parasitische politiek'.

Campaign trail (3/9)
  • Werd in maart 1866 bij tussentijdse verkiezingen in de districten Groningen en Zutphen gekozen en nam zitting voor het district Groningen. Versloeg in Groningen jhr. O.Q.J.J. van Swinderen en in Zutphen H.W. Swaving en L.A.F.H. baron van Heeckeren.
  • Werd in 1866 bij de algemene verkiezingen in de districten Assen en Groningen gekozen en nam zitting voor Assen. Versloeg in Assen na herstemming L. Oldenhuis Gratama en P.Ph. van Bosse (lib.) en in Groningen o.a. E. van Loon en L.W.Ch. Keuchenius (a.r.).
  • Werd in 1868 bij de algemene verkiezingen in de eerste stemmingsronde gekozen. Versloeg o.a. P. van der Veen (cons.).

Pseudonyms and nicknames
"Thor" (bijnaam)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

9.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

10.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.