Montesquieu Institute: from science to society

Mr.Dr. P. (Piet) Lieftinck

foto Mr.Dr. P. (Piet) Lieftinck
vergrootglas
bron: Beeldbank Nationaal Archief
Source: Parlement.com.

Minister van Financiën tijdens de naoorlogse periode van wederopbouw met groot gezag. Werd al op vrij jonge leeftijd hoogleraar economie en monetair beleid in Rotterdam. Behoorde voor de oorlog tot de linkervleugel van de CHU en 'brak in 1946 door' naar de PvdA. Voorstander van marktordening en sociale hervorming. Als minister kreeg hij bijnamen als 'De kei van de kneuterdijk', maar ook 'De grootste boef van Nederland'. Was er in hoge mate verantwoordelijk voor dat Nederland na de oorlog financieel weer op orde werd gebracht. Vooral bekend door het Tientje van Lieftinck, dat symbool stond voor de geldsanering. Streng minister, die de financiële teugels strak hield. Na zijn ministerschap vervulde hij internationale functies.

PvdA, CHU
in de periode 1945-1952: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister

1.

First name

Pieter (Piet)

2.

Personal data

Place and date of birth
Muiderberg (gem. Muiden), 30 September 1902

Place and date of death
's-Gravenhage, 9 June 1989

3.

Party/Movement

Party/Parties
  • CHU (Christelijk-Historische Unie), until 1945
  • PvdA (Partij van de Arbeid), from 9 February 1946 until April 1971
  • DS'70 (Democratisch-Socialisten 1970), from April 1971
  • partijloos, around 1979

4.

Main functions and occupations

  • hoogleraar economie, geld-, krediet- en bankwezen en handelspolitiek, Nederlandsche Economische Hogeschool te Rotterdam, from October 1934 until June 1945
  • minister van Financiën, from 25 June 1945 until 1 July 1952
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 4 June 1946 until 8 July 1946
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, from 27 July 1948 until 11 August 1948
  • executive director Wereldbank, from 1 October 1955 until 1 May 1971
  • executive director IMF (Internationaal Monetaire Fonds) te Washington, from 1 October 1955 until December 1976

Internment
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Buchenwald, from 21 November 1940 until 15 November 1941
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Haaren, from 15 November 1941 until May 1942
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, from May 1942 until 1944
  • geïnterneerd in krijgsgevangenenkampen te Lissa, Schildberg en Neubrandenburg, from 1944 until 1945

cabinet formation
  • informateur, from 7 August 1956 until 15 August 1956
  • informateur, from 17 August 1956 until 22 August 1956 (gewijzigde opdracht)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • adviseur KLM (Koninklijke Luchtvaart Maatschappij), around 1963
  • adviseur hoofddirectie van de Centrale Rabobank m.n. inzake buitenlandse activiteiten, from December 1978

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

Policy-making activities as minister (2/9)
  • Nam in 1951 diverse belastingmaatregelen in verband met de Korea-crisis; belastingverlagingen in de sfeer van de loon- en inkomstenbelastingen werden grotendeels gecompenseerd door verhoging van de omzetbelasting
  • Wist door een strak financieel beleid de overheidsfinanciën na de oorlog op orde te brengen

Legislative activities as minister (2/8)
  • Bracht in 1952 een wet (Stb. 39) houdende voorzieningen ten aanzien van de financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten tot stand. Deze wet verving een Noodwet uit 1958. Het wetsvoorstel was in 1950 door hem en minister Teulings ingediend en in 1951 in de Tweede Kamer mede verdedigd door minister Van Maarseveen. (1991)
  • Bracht in 1952 de Wet toezicht kredietwezen (Stb. 35) tot stand. Deze geeft De Nederlandsche Bank instrumenten om toezicht te houden op kredietinstellingen. Door dit toezicht moet worden voorkomen dat kredietinstellingen niet aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Naast dit bedrijfseconomisch toezicht krijgt de Staat tijdelijk (eerst tot 1 januari 1955, later 1 januari 1957) de mogelijkheid om via algemene voorschriften de kredietverstrekking door particulieren banken uit economisch-monetaire redenen te beperken. (2149)

als (in)formateur
  • Kreeg op 7 augustus 1956 de opdracht een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheden tot het vormen van een kabinet, dat geacht kon worden het vertrouwen van het parlement te genieten. Legde zeven punten voor aan Romme en Burger onder meer over bezitsvorming en de landbouwuitgaven. De gekozen formulering over de bezitsvorming was voor de KVP niet aanvaardbaar. Op 16 augustus kreeg hij daarom een nieuwe opdracht, namelijk tot het onderzoeken van de mogelijkheden tot vorming van een kabinet, dat het vertrouwen van het parlement zou kunnen verwerven. Hij streefde nu naar een vijf-partijenkabinet zonder directe parlementaire binding, met als premier Van Walsum. Vanwege weigeringen van Kolfschoten en Witte, en na ernstige bezwaren van de KVP tegen de gevolgde methode, rapporteerde hij op 22 augustus dat er nog geen basis was voor kabinetsformatie.

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Miscellaneous

algemeen
  • Maakte vanaf juli 1942 in het gijzelaarskamp deel uit van de 'Heren XVII', een uit diverse stromingen bestaande groep intellectuelen die nadachten over het naoorlogse Nederland. Tot de groep behoorden onder anderen A.A.M. Struycken en E.M.J.A. Sassen (RKSP), W. Banning en M. van der Goes van Naters (SDAP), A.M. Joekes en W. Schermerhorn (VDB), J.H.A Logemann en de historicus P. Geyl.
  • Werd in 1945 na zijn terugkeer uit Duitse gevangenschap minister; aanvankelijk was mr. A.J. d'Ailly aangezocht

Private life (3/4)
  • Zijn tweede echtgenote was advocate
  • In Muiderberg werd te zijner nagedachtenis op 14 september 1991 een beeld van "het tientje van Lieftinck" onthuld
  • Geparenteerd aan F. Lieftinck, lid Tweede Kamer 1879-1905

Anecdotes and citations
  • Over zijn (vermeende) impopulariteit gingen allerlei anekdotes. Zo zou een man, die hij om een dubbeltje had gevraagd om met een vriend te kunnen telefoneren, tegen hem hebben gezegd: 'neemt u er maar twee, dan kunt u ze allemaal bellen'.

Campaign trail
  • Werd in 1948 en 1952 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland

Non-acceptance of political functions
  • lid Tweede Kamer, July 1948 (koos voor het Eerste Kamerlidmaatschap)
  • lid Eerste Kamer, July 1952 (vanwege benoeming tot minister)

Pseudonyms and nicknames
  • "de kei van de Kneuterdijk" (daar was het ministerie van Financiën gevestigd)
  • "de grootste boef van Nederland"

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.