Montesquieu Institute: from science to society

Mr.Dr. H. (Hendrik) Goeman Borgesius

foto Mr.Dr. H. (Hendrik) Goeman Borgesius
vergrootglas
bron: Onze Afgevaardigden
Source: Parlement.com.

Vooraanstaand Gronings liberaal politicus, met grote politieke talenten. Pragmatisch ingesteld en gematigd vooruitstrevend. Was onderwijzer en hoofdredacteur van dagblad Het Vaderland. Vervolgens veertig jaar Tweede Kamerlid, waarvan vier jaar voorzitter. Gaf als Kamerlid de aanzet tot de arbeidsenquête van 1886. Leidde na 1893 de fractie van de vooruitstrevende liberalen in de Tweede Kamer. Als minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Pierson bracht hij onder andere de Woningwet en de Gezondheidswet tot stand. Formeerde in 1905 het kabinet-De Meester, maar nam daarin zelf geen zitting. Als Kamervoorzitter vermaard vanwege zijn versprekingen ('Curiname en Suraçau'). Hield als Kamerlid goed doorwrochte betogen, die meestal met veel belangstelling werden beluisterd, hoewel ze eentonig werden uitgesproken.

liberaal, Liberale Unie, vooruitstrevende kamerclub, vrijzinnig-democratische kamerclub
in de periode 1877-1917: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister

1.

First name

Hendrik (Hendrik)

2.

Personal data

Changes in name or title
  • Mr. H. Goeman Borgesius, from 21 September 1868 until 1 July 1914
  • Mr.Dr. H. Goeman Borgesius, 1 July 1914 (nadat aan hem door de Rijksuniversiteit Groningen een eredoctoraat was verleend)

Place and date of birth
Schildwolde (gem. Slochteren), 11 January 1847

Place and date of death
's-Gravenhage, 18 January 1917

3.

Party/Movement

Party/Movement
  • liberaal: vooruitstrevend
  • Takkiaan, 1894

Party/Parties
Liberale Unie, from 1885

National political party
  • Kiesrecht-kamerclub, from 21 September 1893 until March 1894
  • Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, from 16 May 1894 until 21 September 1897
  • Vrijzinnig-Democratische Kamerclub, from 22 September 1897 until March 1901
  • Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, from 2 December 1902 until June 1905

4.

Main functions and occupations

  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 19 November 1877 until 11 October 1884 (voor het kiesdistrict Winschoten)
  • directeur "Eerste Nederlandsche Maatschappij tot Verzekering op het leven", from 1883 until 1897
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 17 November 1884 until 18 May 1886 (voor het kiesdistrict Winschoten)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 14 July 1886 until 17 August 1887 (voor het kiesdistrict Winschoten)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 19 September 1887 until 27 March 1888 (voor het kiesdistrict Winschoten)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 1 May 1888 until 20 March 1894 (1888-1891 voor het kiesdistrict Veendam, 1891-1894 voor het kiesdistrict Zutphen)
  • voorzitter kiesrecht-Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 21 September 1893 until 20 March 1894
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 16 May 1894 until 27 July 1897 (voor het kiesdistrict Zutphen)
  • voorzitter vooruitstrevend-liberale Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 23 May 1894 until 27 July 1897
  • minister van Binnenlandse Zaken, from 27 July 1897 until 31 July 1901
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 21 September 1897 until 18 January 1917 (voor de kiesdistricten Zutphen: 1897-1905, Enkhuizen: 1905-1909, Rotterdam I: 1909-1913 en Emmen: 1913-1917))
  • voorzitter Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 2 December 1902 until 19 September 1905
  • voorzitter Kamerclub Liberale Unie, Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 20 September 1905 until 17 September 1913
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, from 17 September 1913 until 18 January 1917

cabinet formation
  • kabinetsformateur, from 14 July 1905 until 16 August 1905 (formeerde het kabinet-De Meester)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Party political functions

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Other positions

  • lid bestuur jaarlijkse congressen voor openbare gezondheidszorg
  • lid hoofdbestuur "Volksbond", vereeniging tegen drankmisbruik, around 1901

Derived functions (2/7)
  • voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from 17 September 1913 until 18 January 1917
  • voorzitter Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), from 17 September 1913 until 18 January 1917

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Education

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activities

as Member of the Parliament (2/5)
  • Diende in 1889 samen met Hartogh, Kerdijk, Schepel en Zaaijer initiatiefvoorstellen tot invoering van een inkomensbelasting, vermeerdering van het aantal leden der colleges van zetters, afschaffing van het patentrecht (m.u.v. naamloze vennootschappen) en nadere regeling van het registratierecht bij overgang van onroerende zaken, alsmede tot bepaling van het percentage der inkomstenbelasting voor 1890. Het voorstel inzake de inkomstenbelasting werd in 1890 ingetrokken, na verwerping van artikel 1. De overige voorstellen werden daarna ingetrokken.
  • Nam in 1906 het initiatief tot het instellen van een wekelijks vragenuur in de Tweede Kamer

Dissenting voting behaviour (0/5)

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


Policy-making activities as minister
  • Stelde in 1897 de afdeling Landbouw in bij het ministerie van Binnenlandse Zaken
  • Belangrijke benoemingen: J.G. Patijn (lib., Commissaris der Koningin in Zuid-Holland), E.C. baron Sweerts de Landas Wyborgh (burgemeester van Arnhem), J.S. van Harinxma thoe Slooten (lib., burgemeester van 's -Gravenhage), W.F. van Leeuwen (lib., burgemeester van Amsterdam), E. Tjarda van Starkenborch Stachouwer (lib., burgemeester van Groningen)

Legislative activities as minister (2/8)
  • Bracht in 1901 de Gezondheidswet tot stand, waarbij een Centrale Gezondheidsraad werd ingesteld, die adviesorgaan van de regering werd en leiding gaf aan het ambtelijk apparaat. Inspecteurs en hoofdinspecteurs werden belast met het toezicht op de naleving van wetten (zoals de Woningwet) en er kwamen plaatselijke gezondheidscommissies.
  • Bracht in 1901 de Woningwet tot stand. Deze wet bevat bepalingen over de eisen die gemeenten moeten stellen aan het bouwen en herbouwen van woningen, en aan behoorlijke bewoning (gemeentelijke bouw- en woningverordeningen). Verder komen er bepalingen over onbewoonbaarverklaring, ontruiming, sluiting en afbraak van woningen. Geldelijke gemeente- en rijkssteun voor woningverbetering wordt mogelijk. Door aanvulling van de Onteigeningswet kunnen in het belang der volkshuisvesting onteigeningen plaatsvinden. De gemeenteraad kan bouwen verbieden op grond bestemd voor aanleg van straten. In gemeenten boven de 10.000 inwoners wordt een uitbreidingsplan verplicht. Er komt een wettelijke basis voor woningbouwverenigingen.

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Miscellaneous

algemeen
  • Formeerde in 1905 het kabinet-De Meester, maar nam daarin zelf geen zitting omdat nieuwe verkiezingen in zijn kiesdistrict (Enkhuizen) mogelijk tot zetelverlies voor de liberalen zou leiden
  • Werd in september 1905, 1906, 1907 en 1908 als tweede op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet

Private life (3/4)
  • Volgens de overlevering lieten zijn tafelmanieren nogal te wensen over en was hij stug in de omgang
  • Op 1 november 1924 werd aan het Prins Hendrikplein in Den Haag een door de beeldhouwer J.C. Altorf vervaardigde gedenksteen voor hem onthuld
  • Zijn vader was arts te Schildwolde

Anecdotes and citations
  • Als Kamervoorzitter versprak zich nogal eens. Zo verhaspelde hij soms de naam van het Kamerlid Snoeck Henkemans tot Henk Snoeckemans, had hij het over de amendementen-Van Berekoper en -Kleeresteyn in plaats van Van Beresteyn en Kleerekoper, en sprak hij verder eens over het kouwe vriesrecht in plaats van het vrouwenkiesrecht.

Campaign trail (3/13)
  • Werd in 1905 in de districten Enkhuizen en Zutphen gekozen en nam zitting voor Enkhuizen. Versloeg in Zutphen A.S. Talma (arp) na herstemming en in Enkhuizen N. Sluis Pzn. (arp). Werd in het district Tietjerksteradeel verslagen door A.S. Talma (arp).
  • Versloeg in 1909 in het kiesdistrict Rotterdam I jhr. D.J. de Geer (chu) na herstemming. Werd in het kiesdistrict Enkhuizen verslagen door N. Oosterbaan (arp).
  • Versloeg in 1913 in het kiesdistrict Emmen G. Hofstede (arp). Werd in het kiesdistrict Rotterdam I in de eerste verkiezingsronde verslagen door H. Spiekman (sdap) en B.J. Gerretson (chu).

Pseudonyms and nicknames
"Bor" (koosnaam)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Family

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Extended version

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.