Montesquieu Institute: from science to society

Digitale interne markt

Source: Europa Nu.
Site met vliegreizen op scherm laptop
Bron: Europees parlement

De Europese Unie wil een digitale interne markt realiseren waardoor het makkelijker moet worden om in een ander EU-land online producten of diensten te kopen. In een digitale interne markt hebben consumenten meer keuze voor lagere prijzen en hebben producenten een groter afzetgebied. De aanpak richt zich onder andere op het wegnemen van belemmeringen, zoals tegenstrijdige nationale wetgeving en voorschriften.

De totstandkoming van een digitale interne markt kan de economische groei stimuleren. Bescherming van consumenten is een belangrijk onderdeel van de aanpak.

De Europese Commissie presenteerde in 2015 voorstellen om de Digitale interne markt te verbeteren. Het economisch potentieel van de Digitale Interne Markt zou met nieuwe regelgeving en initiatieven beter benut kunnen worden. In een tussentijdse evaluatie in mei 2017 riep de Commissie de lidstaten op om de voorstellen spoedig goed te keuren.

1.

Digitale handel

De Europese economie heeft baat bij Europese elektronische handel om te kunnen concurreren met landen als China en de VS. In deze landen draagt een sterke digitale interne markt bij aan economische groei. In Europa zijn er nog veel belemmeringen, omdat veel regelgeving op nationaal niveau geregeld is. Tegenstrijdige wetten en voorschriften maken het moeilijk om grensoverschrijdende transacties tot een succesvol einde te brengen.

Een van de doelstellingen van de Europese Commissie is om Europa digitaal te verbinden. Het realiseren van de digitale interne markt is onderdeel van het in 2010 geïntroduceerde beleidsterrein digitale agenda. In oktober 2013 deden de regeringsleiders in de Europese Raad enkele beloftes voor de verbetering van de digitale markt, zonder concrete deadline. Uit het scorebord Digitale Agenda 2015 bleek dat de deadline voor voltooiing van de Digitale Interne Markt in 2015 niet gehaald was. Daarom stelde de Europese Commissie in mei 2015 een aantal voornemens op die aan het einde van 2016 gerealiseerd moeten zijn.

Deze voorstellen zijn gebaseerd op drie pijlers van de Europese Commissie:

  • 1. 
    Betere toegang voor consumenten en bedrijven tot digitale goederen en diensten in heel Europa.
  • 2. 
    Het creëren van de juiste condities en het juiste platform waarin digitale netwerken en innovatieve diensten zich kunnen ontplooien.
  • 3. 
    De potentiële groei van de digitale economie vergroten. Deze strategie kan volgens de Commissie zorgen voor een opbrengst van 415 miljoen euro per jaar en voor het creëren van honderdduizenden banen. In 2020 zal volgens de Commissie het bbp met 4,1 procent gestegen zijn als gevolg van een sterkere digitale interne markt.

Met deze voorstellen tracht de Commissie de volgende doelen te bereiken:

  • 1. 
    Nationale ICT-wetten moeten op één Europese lijn komen.
  • 2. 
    Het gemakkelijker verhuisbaar maken van data naar een andere provider.
  • 3. 
    De macht van internetplatforms zoals Google en Facebook beperken.
  • 4. 
    Geoblocking, waarbij sites maar in één land toegankelijk zijn, moet worden tegengegaan.
  • 5. 
    Het opstellen van duidelijke regels voor breedband.
  • 6. 
    Het verbeteren van de digitale diensten van de overheid.
  • 7. 
    Het verbeteren van de digitale kennis van de bevolking. Hiermee kan er aan de hoge vraag van ICT-vacatures worden voldaan.
  • 8. 
    Verbetering van internetveiligheid.
  • 9. 
    Algemene copyrightwetten zodat producenten niet bij iedere lidstaat overeenstemming hoeven te bereiken.
  • 10. 
    Voorstellen voor ‘cloud computing’ (het gebruik van internet voor documenten)
  • 11. 
    Een strategie voor de elektronica-industrie.
  • 12. 
    Pakketbezorging in Europa efficiënter en betaalbaarder maken.

Lidstaten en de digitale interne markt

De lidstaten zien het belang in van een digitale interne markt. Zij hebben aangegeven vooral een verbetering in telecominfrastructuur belangrijk te vinden. Daarnaast vragen enkele lidstaten aandacht voor privacy en veiligheid. Dit vergroot het vertrouwen van consumenten waardoor de digitale interne markt verder kan groeien.

De voltooiing van een digitale interne markt kan ook voor de Nederlandse economie een stimulans zijn. Het groeipotentieel van elektronische handel en onlinediensten is hoog. In 2015 zouden deze verantwoordelijk kunnen zijn voor 15-20 procent van de bbp-groei in Nederland. Vrijwel alle Nederlandse politieke partijen dringen er dan ook op aan de digital interne markt zo spoedig mogelijk te realiseren.

In mei 2017 publiceerde de Europese Commissie een tussentijdse evaluatie van haar strategie voor een digitale interne markt. Hierin riep de Commissie de lidstaten op om de Commissievoorstellen zo spoedig mogelijk goed te keuren. Vooral cybersecurity, de data-economie en onlineplatforms verdienen aandacht.

2.

Bescherming consumenten

Online winkelen groeit al jaren gestaag. In 2014 had de overgrote meerderheid van de Europese bevolking ervaring met het doen van online aankopen. Deze online aankopen gaan ook steeds vaker over de grens heen. De richtlijn "kopen op afstand" die in juni 2014 in werking trad, moet de rechten van consumenten versterken en minimum standaarden laten gelden in de hele Europese Unie.

De richtlijn regelt een aantal zaken, waaronder:

  • Veertien dagen bedenktijd na een aankoop, en betere regels voor de restitutie van het aankoopbedrag
  • Geen extra kosten bij aankopen met creditcard
  • Verbeterde transparantie over de prijsopbouw
  • Een verbod op vooraf aangevinkte vakjes met extra's
  • Een verbod op "online valkuilen" waar gratis producten uiteindelijk helemaal niet gratis blijken te zijn
  • Betere informatie over de compatibiliteit met hard- en software bij digitale content

Wie door online fraude of 'phishing' geld kwijt is, moet dat binnen 24 uur terug krijgen van de bank. Voorwaarde is alleen dat de klant niet zelf slordig is geweest. De bank moet in dat laatste geval bewijzen dat de consument iets te verwijten valt. Zo niet, dan moet de bank het geld binnen 24 uur terugbetalen.

In december 2015 presenteerde de Europese Commissie nieuwe voorstellen om consumenten beter te beschermen. De Commissie wil hiermee het vertrouwen in buitenlandse winkels versterken en grensoverschrijdende handel stimuleren. De voorstellen moeten er onder andere voor zorgen dat kopers sneller geld terug kunnen krijgen als er iets mis is met het aangeschafte product. Daarnaast moet de garantietermijn bij online aankopen twee jaar worden. Volgens de Europese Commissie zal vooral het midden- en kleinbedrijf van de vereenvoudigde regels profiteren.

Cybercriminaliteit kost de Europese economie miljoenen euro's per jaar en schaadt het consumentenvertrouwen vanwege angst die burgers hebben om online te winkelen of bankzaken te regelen. Cybercriminaliteit wordt onderzocht en bestreden door het in januari 2013 opgerichte Europees Centrum voor Cybercriminaliteit (EC3). EC3 maakt onderdeel uit van Europol.

3.

Digitale interne markt en wetenschap

In april 2016 kwam de Europese Commissie met het voorstel om een Europese 'Open Science Cloud' te creëren om beter gebruik te maken van 'big data'. In die virtuele omgeving kunnen wetenschappers hun onderzoeksresultaten opslaan, delen en hergebruiken. Daarnaast moeten bedrijven en overheidsdiensten profiteren van de wetenschapscloud.

4.

Internetpiraterij

Sinds de doorbraak van het internet heeft het illegaal verspreiden van gegevens een vlucht genomen. De muziekindustrie bijvoorbeeld, loopt door het illegaal downloaden veel inkomsten mis. Ook de Europese Unie houdt zich met deze problematiek bezig. Het aanpakken van internetpiraterij is echter niet makkelijk, omdat het auteursrecht en de privacy lijnrecht tegenover elkaar staan. De Europese Commissie zoekt daarom de oplossing vooral in zaken als de bewustmaking van het feit dat illegaal downloaden een misdrijf is. In april 2009 werd vanuit Brussel een nieuw initiatief opgestart in de vorm van een Observatorium voor Vervalsing en Piraterij. Eind 2013 lanceerde de Commissie een openbare raadpleging over de modernisering van het Europese auteursrechtstelsel.

Hoewel de EU probeert de muziekindustrie waar mogelijk bij te staan, wijst de Commissie er wel op dat de door internetpiraterij veroorzaakte schade niet overdreven moet worden. Slechts 13% van de Europese bevolking houdt zich bezig met illegaal downloaden en bovendien kunnen illegale downloads ook in het voordeel van de naamsbekendheid van de 'gedupeerde' artiesten en platenbazen werken. Uit een in maart 2013 door de Commissie gepubliceerd onderzoek blijkt dat illegaal downloaden van muziek zelfs een positief effect op de muziekverkoop heeft. Om deze redenen zijn jonge, nog onbekende artiesten vaak juist voorstander van het downloaden van muziek van internet.

De terughoudende rol van de internetproviders in de strijd tegen internetpiraterij is een ander punt in de discussie. Met de gebruikersgegevens van deze providers zou het immers zeer eenvoudig zijn om te traceren wie er precies bestanden online zet en wie van deze bestanden gebruik maakt. De vrees is niet alleen dat dit gebeurt, maar ook dat deze gegevens met derden worden gedeeld. Met het oog op de privacywetgeving weigeren de providers tot nog toe hun informatie te delen. Op 27 maart 2014 oordeelde het Europese Hof van Justitie echter dat in de EU gevestigde internetproviders verplicht kunnen worden toegang van hun klanten naar websites die auteursrechten schenden, te blokkeren. Internetproviders moeten ook actief illegaal downloaden proberen te voorkomen. Het blokkeren moet wel met grote zorg worden geregeld; het mag het grondrecht van vrije toegang tot informatie niet belemmeren. Voor het blokkeren van een site is wel een bevel van de rechter nodig.

5.

Argumenten in de discussie

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over de digitale interne markt, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Europa is wikken en wegen.

Nationale overheden moeten niet te veel bevoegdheden verliezen

Om monopolievorming van telecomaanbieders tegen te gaan, vinden veel lidstaten het van belang om de nationale overheden geen bevoegdheden te laten verliezen. Als dit wel gebeurt, hebben de overheden minder controle en kunnen zij minder doen tegen monopolies.

Een digitale interne markt leidt tot makkelijker online transacties, wat de economie stimuleert

Een kerngedachte achter de digitale interne markt is dat het makkelijker maken van online transacties de economie stimuleert. Hoe lager de drempel ligt, hoe eerder zowel producent als consument geneigd zullen zijn om op internet producten te (ver)kopen. Dit komt de economie ten goede.

Privacy en veiligheid kunnen de digitale interne markt verder laten groeien

Privacy en veiligheid zorgen voor een veiliger gevoel en een groter vertrouwen bij de consumenten, waardoor zij sneller iets online durven te kopen.

6.

Meer informatie