Montesquieu Institute: from science to society

Tolheffing in Duitsland

Source: Europa Nu.
Tolheffing op snelwegen in Duitsland

Vanaf 2019 betalen automobilisten tol op snelwegen in Duitsland. De Duitse regering stemde op 25 januari 2017 in met een nieuw voorstel voor een tolwet. Het Duitse plan voor het heffen van tol riep de afgelopen jaren in de Europese Unie weerstand op. De reden daarvoor was dat Duitse burgers voor de geheven tol gecompenseerd worden via een lagere wegenbelasting, terwijl dat niet geldt voor buitenlandse automobilisten. EU-burgers worden zo volgens criticasters niet allemaal gelijk behandeld.

De Duitse Verkeersminister Alexander Dobrindt heeft zijn oorspronkelijke wetsvoorstel aangepast na kritiek vanuit de Europese Commissie. Zuinige auto's worden nu minder belast en er zijn meer verschillende tarieven bij gekomen.

Vanuit de EU-lidstaten wordt er nog steeds negatief gereageerd op het wetsvoorstel. Nederland en Oostenrijk zeggen naar het Europees Hof van Justitie te stappen als het tolplan doorgaat. Het Duitse parlement heeft inmiddels ingestemd met de (aangepaste) plannen en ook van de Europese Commissie mag Duitsland definitief doorgaan met de plannen om tol te heffen op personenauto's.

1.

Plannen voor tolheffing in Duitsland

De Christendemocratische CDU/CSU en sociaaldemocratische SPD spraken bij de vorming van een regeringscoalitie eind 2013 af tol te gaan heffen op snelwegen in Duitsland. De partijen willen, met de inkomsten die op deze wijze worden gegenereerd, investeren in de infrastructuur in Duitsland. Buitenlandse weggebruikers zouden hier ook een bijdrage aan moeten leveren, omdat Duitsland een belangrijk doorvoerland is.

In juli 2014 kondigde de Duitse minister van Verkeer het plan aan om niet alleen op snelwegen maar om ook op provinciale en lokale wegen tol te gaan heffen, maar in oktober van dat jaar kwam hij daarop terug. Tolheffing voor lokale wegen wordt niet ingevoerd, en de invoering van tolheffing voor de provinciale wegen werd uitgesteld. Hiermee gaf hij toe aan de kritiek van deelstaten in de grensgebieden.

De Duitse regeringspartijen bereikten op 24 maart 2015 een akkoord over een aangepast voorstel van de christendemocratische minister van Verkeer voor de tolheffing. De vignetten die buitenlandse automobilisten kunnen aanschaffen voor de duur van tien dagen krijgen drie prijsklassen. Naarmate de auto meer milieuvervuiling veroorzaakt, moet meer tol worden betaald. Daarmee is hij tegemoet gekomen aan de wensen van de sociaaldemocratische coalitiepartner. Tijdens een debat in de Bondsdag op 26 maart bleek er dan ook een meerderheid vóór te zijn. De Duitse senaat (de Bondsraad, een vertegenwoordiging van de deelstaatregeringen) stemde op 8 mei 2015 voor de plannen.

De plannen houden in dat buitenlandse weggebruikers met een milieuvriendelijke auto 2,50 euro betalen voor een Autobahnvignet van 10 dagen. Het ligt vervolgens aan de motorinhoud en de uitstoot van de auto hoe ver deze tol oploopt. Er zullen geen uitzonderingen gemaakt worden voor de grensregio's.

De Duitse overheid verwacht 500 miljoen euro op te halen met de nieuwe tolwet, ondanks de aanpassingen.

2.

Commotie

De plannen zijn omstreden, met name vanwege de compensatie via de wegenbelasting. Hierdoor zouden buitenlandse automobilisten verhoudingsgewijs meer moeten betalen om gebruik te maken van de Autobahn dan Duitse automobilisten. Volgens de Europese regels is tolheffing niet verboden, maar er mag geen onderscheid worden gemaakt op basis van nationaliteit.

Voormalig Eurocommissaris Siim Kallas (Transport) stelde dat het verstrekken van gratis vignetten of het geven van kortingen aan Duitse ingezetenen niet is toegestaan. Differentiëren op basis van uitstoot behoort wel tot de mogelijkheden.

Kallas riep de Duitse regering op de plannen voor het geven van korting aan Duitse ingezetenen te schrappen. De huidige Eurocommissaris van verkeer Violeta Bulc vindt de tolheffing in Duitsland een schending van het 'fundamentele beginsel van niet-discriminatie' in de EU.

In september 2016 daagde de Europese Commissie Duitsland voor het Europese Hof om het tolplan. Volgens de Commissie komt de compensatie van Duitse weggebruikers via een lagere wegenbelasting neer op discriminatie op basis van nationaliteit. In november sloot EU-commissaris Violeta Bulc (Transport) ineens een akkoord met de Duitse verkeersminister Alexander Dobrindt en werd de procedure opgeschort.

Als gevolg hiervan heeft het Europees Parlement zich in maart 2017 tegen het Duitse tolplan gekeerd. Een grote meerderheid van de EU-parlementariërs is van mening dat de Commissie de bezwaarprocedure tegen de tolwet weer moet opstarten.

3.

Aanpassingen in het tolplan

Het oorspronkelijke plan van de Duitsers is op verschillende punten aangepast. Zo is er een voordeliger tarief voor buitenlandse pendelaars en toeristen die kortstondig gebruik maken van het wegennet in Duitsland. Bovendien wordt de automatische compensatie van Duitse automobilisten via de wegenbelasting herzien. In plaats daarvan betalen bezitters van milieuvriendelijke auto's minder tolheffing in het nieuwe voorstel.

Op 1 december 2016 heeft de Europese Commissie bekendgemaakt dat Duitsland tol mag heffen op de snelwegen in Duitsland en dat de Commissie de juridische procedure die ze was begonnen, schorst. Op 25 januari 2017 is het gewijzigde wetsvoorstel goedgekeurd door de Duitse regering. Het plan is op 24 maart 2017 goedgekeurd door de Duitse Bondsdag en op 31 maart 2017 door de Bondsraad. Op 17 mei 2017 maakte ook de Europese Commissie bekend dat Duitsland definitief door mocht gaan met de plannen om tol te heffen op personenauto's. Daarmee lijkt een einde te komen aan een jarenlange discussie tussen Brussel en Berlijn.

4.

Reacties uit Nederland en Duitsland

Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu) heeft aangekondigd alle wegen te willen bewandelen om de invoering van een tolvignet in Duitsland tegen te houden. Op 1 december 2016 hebben Nederland en Oostenrijk aangekondigd naar de Europese rechter te stappen als het tolplan in Duitsland doorgaat.

Transport en Logistiek Nederland (TLN) vindt de tolheffing in Duitsland oneerlijk en ook de ANWB is tegen.

Ook binnen Duitsland is niet overal steun voor het plan. Minister-president Hannelore Kraft (SDP), van deelstaat Noordrijn-Westfalen, maakte tijdens een bezoek van premier Rutte bekend niet gelukkig te zijn met de tolheffing. Buren horen elkaar geen geld afhandig te maken, aldus Kraft.

Daarnaast gaf zij aan dat de invoering lastig is, omdat Duitsland beschuldigd zou kunnen worden van discriminatie. Tijdens het debat in de Duitse Bondsdag op 26 februari 2015 hamerden linkse politici erop dat het plan maar weinig geld oplevert en niets met investeringen in de infrastructuur te maken heeft.

Naar aanleiding van de kritiek van onder meer Nederland besloot Duitsland dat buitenlandse bestuurders alleen tol hoeven te betalen voor nationale snelwegen, en niet voor regionale wegen.

5.

Meer informatie