Montesquieu Institute: from science to society

Brexit: Britten stemmen tegen lidmaatschap EU

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Brexit, Een hand trekt het Verenigd Koninkrijk los van Europa

Op 23 juni 2016 sprak de Britse bevolking zich uit voor een 'brexit', een vertrek uit de Europese Unie. De voorstanders van de brexit behaalden in een referendum over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk 51,9 procent van de stemmen.

Het wachten is nu op het moment waarop Verenigd Koninkrijk de artikel 50-procedure in gang zet waarmee het proces van uittreden uit de EU een feit wordt. Dan beginnen de onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU over de relatie na brexit.

May schetste in januari 2017 de contouren van haar plannen voor de brexit. Op dit moment ligt het wetsvoorstel waarin de bevoegdheid om de artikel 50-procedure te starten overgedragen wordt aan premier Theresa May bij het parlement. De bevoegdheden die het parlement heeft in het onderhandelingsproces staan centraal in het debat.

Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie hebben al tientallen jaren een moeizame relatie. Het land is sinds 1973 lid van de EU, maar is altijd uitgesproken kritisch geweest over verregaande Europese integratie.

1.

Onderhandelen over het hervormen van de EU

Oproep tot hervormen EU

Op 23 januari 2013 hield David Cameron bij financieel dienstverleningsbedrijf Bloomberg een speech waarin hij reageerde op de druk van eurosceptici in zijn partij. Cameron stelde in zijn speech dat het Britse vertrouwen in de Europese Unie flinterdun is. De Britten moesten hun stem kunnen laten horen tijdens een referendum om verdere escalatie te voorkomen. Hij kondigde aan dat Europa de verdragen moet heronderhandelen. Dat zou goed zijn voor de Europese Unie, en vooral goed voor het concurrentievermogen van de Europese landen.

Kernpunten uit de zogenaamde Bloomberg-speech van Cameron zijn minder overdracht van bevoegdheden op het gebied van sociaal beleid en justitie, betere mogelijkheden voor nationale parlementen om meer controle te kunnen uitoefenen, en minder regelgeving. Daarnaast mochten Europese regels de toegang tot de interne markt van niet-eurolanden zeker niet in de weg zitten.

Dat betekent niet dat Cameron tegen Europese samenwerking was. Hij zag, naast de interne markt, duidelijke voordelen in bijvoorbeeld samenwerking bij het bestrijden van klimaatverandering, handelsbeleid en de aanpak van terrorisme en georganiseerde misdaad. Per beleidsterrein moest worden bekeken welke aspecten op Europees niveau geregeld moeten worden en wat nationaal kan blijven of weer moet worden (met andere woorden, het zeer streng toepassen van het subsidiariteitsbeginsel).

Referendum lidmaatschap EU

Met de Britse verkiezingen in 2015 kwam de vraag of er een referendum moet komen, volop in de aandacht. Dit vormde een belangrijke component in de verkiezingen. Premier Cameron kondigde aan dat er een referendum over het EU-lidmaatschap zou komen als hij herkozen werd. Op 7 mei 2015 wonnen de Conservatieven van David Cameron de verkiezingen. De partij behaalde een absolute meerderheid in het Britse Lagerhuis. Op 9 juni 2015 stemde het Britse Lagerhuis in met het voorstel van premier Cameron om een referendum te houden over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk.

Het referendum vond plaats op 23 juni 2016. De Britse kiezers spraken zich in meerderheid uit tegen het EU-lidmaatschap. In totaal stemde 51,9 procent van de kiezers voor een Brits vertrek. Cameron verbond meteen politieke consequenties aan de stap: hij kondigde zijn aftreden aan.

2.

Onderhandelingen over relatie na brexit

Na het aftreden van Cameron nam Theresa May het stokje over als premier van het Verenigd Koninkrijk. Zij zal verder onderhandelen over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.

Verklaring Europese leiders

Na een informele top van 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders in juni 2016 (zonder het Verenigd Koninkrijk) verklaarden zij:

  • Tot het Verenigd Koninkrijk (VK) de EU verlaat, blijft de EU-wetgeving van toepassing op dat land; zowel de rechten als de verplichtingen.
  • De terugtrekking van het VK uit de EU moet op ordelijke wijze worden georganiseerd, op basis van artikel 50. Het is aan de Britse regering de Europese Raad in kennis te stellen van het voornemen om de EU te verlaten. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren. Er vinden geen onderhandelingen plaats vóór deze kennisgeving.
  • Zodra de kennisgeving is ontvangen, zal de Europese Raad richtsnoeren voor de onderhandelingen vaststellen. In het verdere proces spelen de Europese Commissie en het Europees Parlement hun rol zoals neergelegd in de Verdragen.
  • De leiders hopen dat het VK in de toekomst een hechte partner van de EU blijft. Voor toegang tot de interne markt van de EU moet het Verenigd Koninkrijk de vier vrijheden aanvaarden.

In juli 2016 werd besloten dat het Verenigd Koninkrijk niet, zoals aanvankelijk was gepland, het voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede helft van 2017 gaat bekleden.

Onderhandelingen brexit

De officiële onderhandelingen gaan pas van start wanneer het Verenigd Koninkrijk de procedure om uit de EU te stappen heeft opgestart. Op het congres van de Conservatieve Partij op 2 oktober 2016 gaf premier May aan het officiële onderhandelingsproces uiterlijk in maart 2017 op te starten. Dit betekent dat op dat moment de artikel 50-procedure in gang wordt gezet en het vertrek uit de EU officieel wordt aangekondigd.

Voordat de artikel-50 procedure in gang gezet wordt, moet premier May de goedkeuring van het Britse parlement hebben. Het Britse gerechtshof bepaalde dat al op 3 november 2016, maar de regering ging in hoger beroep. Het Britse Hooggerechtshof bevestigde deze uitspraak op 24 januari 2017. Twee dagen daarna is een wetsvoorstel ingediend bij het Brits parlement om de bevoegdheid over te dragen aan de premier om de artikel 50-procedure te starten.

Op 17 januari 2017 zette premier May in een speech de contouren van haar plan voor de brexit uiteen. May wil uit de interne markt stappen vanwege het vrije verkeer van personen. Wel mikt ze op een vrijhandelsverdrag met de EU. De gepresenteerde plannen kregen een scherp randje door haar uitspraak 'liever geen deal, dan een slechte deal'. Ze verzekerde dat het parlement het laatste woord hierover krijgt.

Het Britse Lagerhuis heeft op 8 februari 2017 met 494 tegen 122 stemmen definitief ingestemd met het kunnen inroepen van artikel 50 door premier May. Naast het Lagerhuis moet ook het Hogerhuis instemmen met de wet en ook daar wordt op 20 februari 2017 een scherp debat verwacht.

Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, stelde de Belgische diplomaat Didier Seeuws aan als onderhandelaar namens de lidstaten. Commissievoorzitter Juncker heeft oud-eurocommissaris Barnier als onderhandelaar namens de Commissie aangewezen. Het Europees Parlement heeft Guy Verhofstadt naar voren geschoven als onderhandelaar namens de Europese volksvertegenwoordiging. De Britse premier May heeft een aparte minister voor brexit in haar kabinet opgenomen, David Davis.

3.

Een lange geschiedenis van heronderhandelen

Het Verenigd Koninkrijk doet niet mee aan de euro, heeft het verdrag over strenger toezicht op de overheidsfinanciën niet ondertekend en heeft een uitzonderingspositie bedongen op diverse beleidsterreinen, met name op het terrein van immigratie en sociale regelgeving. Ook stemmen de Britten in de Raad van Ministers meer dan enig ander land tegen voorstellen voor Europese wetgeving.

4.

Dwarsligger in besluitvorming?

Onderzoek naar het stemgedrag van de EU-lidstaten sinds 2009 heeft uitgewezen dat de Britten de grootste dwarsliggers zijn bij de vergaderingen van de Raad van Ministers. Zij gingen in bijna 1 op de 10 gevallen niet akkoord. Het maakt de Britten niet altijd even geliefd onder de andere lidstaten.

5.

Positie Schotland in de brexit

Terwijl een meerderheid van de Britten voor een brexit stemde, ligt dat anders in Schotland. De Schotten wilden lid blijven van de EU. Nu het erop lijkt dat Groot-Brittannië de EU gaat verlaten, laait in Schotland de discussie over onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk weer op. Vooral de aankondiging van Britse premier May in januari 2017 dat Groot-Brittannië uit de interne markt zal stappen stuit op verzet. Om in de interne markt te kunnen blijven dreigt Schotland met een nieuw referendum.

6.

Meer informatie

websites