Montesquieu Institute: from science to society

Edmund Burke

"De overheid is een vinding van de menselijke wijsheid om menselijke behoeften te vervullen. Mensen hebben er recht op dat deze behoeften door deze wijsheid worden vervuld."

 
Edmund Burke © wiki commons

De Britse filosoof, politieke denker en staatsman Edmund Burke (1729-1797) werd geboren in Dublin, dat toen nog deel uitmaakte van het Britse Rijk. Hij was zoon van een notaris en bracht een deel van zijn jeugd door op een kostschool. Burke keerde zich tegen het abstracte karakter van de principes van de Revolutie, wat hij beschreef in Reflections on the Revolution in France (1790). Hij wordt beschouwd als een grondlegger van het conservatisme.

Gedachtegoed

De rechten van de mens stonden centraal in de Franse Revolutie, maar Burke keek hier anders tegenaan. In zijn boek Reflections on the Revolution in France beschreef hij de samenleving als complex, deze omvatte meer dan slechts de rechten van de mens. Hoewel Burke het natuurrecht niet helemaal afwees, stelt hij dat beter gelet kon worden op het goed en kwaad dat in de mens schuilde in plaats van te wijzen op de natuurlijke rechten. In de praktijk van de politiek hadden mensen immers niet veel aan abstracte principes. De samenleving was vooral een historisch gegeven waarin tradities veel betekenden. De maakbaarheid van de samenleving beschouwde hij dan ook als minder groot dan waar mensen tijdens de Revolutie zo graag in geloofden.

Burke zag in gewoontes een basis voor het gewoonterecht. Het natuurrecht was dan wel volmaakt, maar in de praktijk gebrekkig, waardoor een regering nodig was. De hartstochten waardoor de mens geleid werden, moesten door de regering in toom worden gehouden. Daarom was het belangrijk dat een regering niet door het volk, maar door het parlement werd gecontroleerd.

De bevolking hoefde geen eigen stem te hebben, haar belangen konden worden vertegenwoordigd door zaakwaarnemers. Belangrijk was wel dat de bevolking zich hier niet tegen verzette en dat er harmonie was over de belangen. Bij het vormen van een regering moest wel rekening worden gehouden met de specifieke omstandigheden waarin mensen leefden. Deze omstandigheden konden gevonden worden door het uitgebreid bestuderen van de geschiedenis.

Een bekende metafoor waar Burke gebruik van maakte, was de metafoor van de tuinman. Hij zag politici als tuinmannen die een tuin onderhielden. Veranderingen in een tuin vonden vooral langzaam plaats, en zo moesten veranderingen in een land ook plaatsvinden. Hiermee leverde Burke kritiek op de snelle veranderingen van de Franse revolutie.

Bronnen

  • Tjitske Akkerman (2005). De kwetsbare democratie: sleutelteksten uit de politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.
  • Fleur de Beaufort & Patrick van Schie (2011). Het liberalen boek. Zwolle: Wbooks.
  • Meindert Fennema (2001). De moderne democratie: geschiedenis van een politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.