Montesquieu Institute: from science to society

Toezicht op de financiële markten

Beurshandelaren op de beursvloer

Europa werd hard getroffen door de mondiale economische crisis, die ontstond na het instorten van de huizenmarkt in de VS in 2008. Er vielen wereldwijd ontslagen en ook de Nederlandse burgers ondervinden nog altijd de gevolgen. Gaandeweg kwamen gebreken aan het licht in het economisch beleid van de Europese Unie.

Om te voorkomen dat zich in de toekomst nog eens een dergelijke crisis voordoet en om de huidige crisis te bedwingen, hebben het Europees Parlement (EP), de EU-landen en de Europese Commissie maandenlang onderhandeld over hervormingen van het Europees economisch beleid.

Dit heeft geleid tot een pakket maatregelen, het zogenaamde 'Financial Supervisory Package'. Deze maatregelen moeten leiden tot een beter Europees systeem van toezicht op de financiële markten. Het gaat daarbij onder meer om banken, verzekeraars, beleggingsinstellingen en pensioenfondsen. De ECB zal een centrale rol gaan spelen bij het opzetten van een gemeenschappelijk bankentoezicht in de eurozone.

1.

Roep om verbeterd financieel toezicht

Het Europees Parlement wees al ver voor de crisis op de tekortkomingen van het huidige Europese toezicht op de financiële markten. De markt werd steeds meer geïntegreerd maar de coördinatie vanuit de EU bleef achter. In 2000 nam het Europees Parlement een resolutie aan waarin stond dat financiële organisaties vragen hadden bij de traditionele structuur van het toezicht. Dit resulteerde in september 2010 uiteindelijk in de oprichting van drie Europese toezichthoudende instanties.

De Europese Commissie stelde een expertgroep samen onder Jacques de Larosière, voormalig topman van het Internationaal Monetair Fonds, en vanuit het Europees Parlement werden rapporteurs aangesteld. Zij hadden als taak om met aanbevelingen te komen voor hervormingen in het toezicht op de financiële markten.

2.

Een uitgebreid pakket van maatregelen

De expertgroep onder leiding van Larosière kwam met een uitgebreid pakket van maatregelen: het zogenaamde 'Financial Supervisory Package'. Tijdens onderhandelingen tussen het Europees Parlement, de lidstaten van de EU, de Commissie en andere betrokkenen werd hier nog flink aan geschaafd.

De belangrijkste voorgestelde hervormingen zijn de introductie van verschillende Europese Toezichthoudende Autoriteiten (ETA's) en het oprichten van een Europees Comité voor Systeemrisico's (ECSR). De ETA's gaan toezicht houden op aparte bedrijfstakken; het Comité houdt het geheel in de gaten. Over deze maatregelen is op 2 september 2010 een akkoord bereikt tussen de betrokken EU instellingen.

Rol toezichthouders en Europese Centrale Bank

In 2011 kwam de Commissie met aanvullende voorstellen om de rol van de toezichthouders te versterken. De Commissie wil dat de toezichthouders banken beter moeten kunnen controleren en waar nodig ook boetes op mogen leggen wanneer banken teveel risico nemen.

Tijdens de EU-top van december 2012 besloten de Europese regeringsleiders dat de Europese Centrale Bank (ECB) een centrale rol krijgt als financieel toezichthouder op de Europese bankensector. Het toezicht geldt voor ongeveer 150 grote banken die meer dan 30 miljard euro op de balans hebben staan. In september 2013 heeft het Europees Parlement ingestemd met een nieuw systeem van bankentoezicht. Het toezicht op deze banken gaat per september 2014 van start. De kleinere banken blijven in principe onder het toezicht van de nationale toezichthouders staan.

Regulering derivaten

De Raad van Ministers en het Europees Parlement hebben in februari 2012 een akkoord bereikt over nieuwe regelgeving voor de derivatenhandel. 'Centrale tegenpartijen' (Central Counterparties) moeten de verhandeling van financiële derivaten, waaronder over-the-counter (otc)-derivaten, goedkeuren. Daarnaast moeten alle derivatencontracten worden gerapporteerd aan centrale datacentra, beter bekend als trade repositories.

Transparantie investeringsproducten

Op 26 juni 2013 heeft de Commissie een richtlijn opgesteld om de investeringsmarkt transparanter te maken. Het doel van de richtlijn is het vergroten van het consumentenvertrouwen door verstrekking van vaste informatie over investeringsproducten te eisen. Zo moet vermeld worden wat de aard van het product is en wat de risico's van investeren zijn. De belangrijke documenten over een product mogen alleen deze informatie bevatten om zo tegenstrijdigheden en verwarring bij de consument te voorkomen.

Europees Lange Termijn Investeringsfonds (ELTIF)

Het Europees Lange Termijn Investeringsfonds (ELTIF) is een pakket aan regels dat investeerders moet aansporen om geld te investeren in Europese projecten die over een langere periode lopen. De volgende regels moeten de investeerder en ontvangende partij beschermen:

  • Er mag alleen geïnvesteerd worden in projecten die op lange termijn investeringen nodig hebben en niet voor andere investeringsfondsen in aanmerking komen. Op zijn minst 70 procent van het fonds moet naar het project gaan;
  • Het fonds mag alleen worden aangeboden door een manager die onder de Alternatieve Investeringsmanagers Richtlijn (AIFMD) valt;
  • De tijd waarin het fonds wordt gebruikt, moet vooraf aangeduid zijn en de investeerder kan in deze periode geen geld terugeisen;
  • Het gebruik van derivaten wordt beperkt zodat deze niet voor speculatie gebruikt kunnen worden;
  • Exploitatie van investeringen wordt beperkt.

Rol kredietbeoordelaars

Nadat de landen die financiële steun van de EU ontvingen vanwege problemen met hun overheidstekorten flink werden afgewaardeerd, nam de kritiek op de rol van de kredietbeoordelaars steeds verder toe. Op 13 januari 2012 werd de kredietwaardigheid van een groot aantal eurolanden nogmaals verlaagd. Dit leidde opnieuw tot kritiek op de kredietbeoordelaars en een roep om een Europese, onafhankelijke kredietbeoordelaar.

Het Europees Parlement wilde strengere regels voor kredietbeoordelaars. Deze bedrijven onderzoeken of instellingen en financiële instrumenten kredietwaardig zijn door een 'rapportcijfer' toe te kennen. De strengere regels zouden de werkmethoden van de kredietbeoordelaars moeten verduidelijken, hen minder op hun beoordelingen laten blindvaren en onderlinge competitie stimuleren.

Op 20 juni 2013 gingen strengere regels gelden voor kredietbeoordelaars. In de nieuwe regelgeving moeten zij onder andere meer informatie over hun ratings vrijgeven, mag er niet te sterk worden teruggevallen op externe beoordelaars, worden de kredietbeoordelaars meer verantwoordelijk gehouden voor hun acties en worden ratings gepubliceerd op een Europees beoordelingsplatform.

Basel III-akkoord

Tijdens de G20-top in november 2010 is besloten de nieuwe regelgeving voor de financiële sector, het zogenoemde Basel III-akkoord, over te nemen. Onder deze regels moeten banken veel meer kapitaal aanhouden om te voorkomen dat ze in moeilijke tijden in financiële problemen komen.

Deze Basel III-regels zijn in de zomer van 2013 goedgekeurd door de Raad en het Europees Parlement om te worden omgezet in Europese wet- en regelgeving. De leden moesten dat voor 31 december 2013 doen.

De belangrijkste maatregelen zijn:

  • Strengere kapitaaleisen voor banken. Banken moeten meer kapitaal aanhouden én het kapitaal dat wordt aangehouden, moet aan bepaalde voorwaarden voldoen om te verzekeren dat het solide is.
  • Van alle banken wordt geëist dat ze een buffer (meer kapitaal) aanhouden om onvoorziene problemen op te kunnen vangen: ze moeten genoeg liquide middelen aanhouden om ook in tijden van crisis dertig dagen lang aan alle betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Lidstaten mogen van systeembanken eisen dat ze hogere buffers aanhouden.
  • Alle Europese en wereldwijde systeembanken moeten aan de Commissie doorgeven hoeveel belasting ze hebben betaald, hoeveel subsidie ze hebben ontvangen en hoeveel winst er is gemaakt. Na 2015 moeten die cijfers openbaar worden gemaakt.
  • De hoogte van de bonussen van bankiers wordt gemaximeerd; in principe zou de bonus niet meer dan één jaarsalaris mogen zijn, of als de aandeelhouders daar voor stemmen, twee jaarsalarissen.

Lidstaten mogen zelf nog strengere regels opleggen.

Daarnaast werd afgesproken dat de Commissie verdere regels zou opstellen over de eisen waaraan de opbouw van het totale kapitaal van een bank moet voldoen. In het kort komt het er op neer dat risicovolle beleggingen en leningen niet volledig mogen worden meegeteld bij het inschatten hoe robuust een bank is.

De internationale kapitaaleisen voor banken zijn omgezet naar Europese regels (het CRD 4-pakket). Die gelden vanaf januari 2014. Het pakket omvat algemene kapitaalregels voor banken en investeringsmaatschappijen. In maart 2014 kwam de Europese Commissie met een pakket van negen technische voorwaarden om de implementatie van dit pakket te bevorderen. Met deze technische voorwaarden wordt onder andere vastgelegd hoe autoriteiten en marktdeelnemers moeten omgaan met securitisatie (samenvoegen en verhandelen van effecten) en de wijze waarop bonussen uitbetaald moeten worden.

Bankentaks

Los van bovenstaande maatregelen zijn er nog een groot aantal andere instanties bezig met nadenken over verbeteringen van het Europees economisch systeem. Er wordt onder meer gesproken over het invoeren van een bankentaks, een omstreden initiatief dat veel tegenstand ondervindt. Het is dan ook nog niet duidelijk of deze maatregel zal worden ingevoerd. Wel is overeengekomen om een permanent noodfonds op te richten, dat in de toekomst als buffer moet gaan dienen voor landen met financiële problemen. Ook moeten de lidstaten de Europese Commissie beter gaan informeren over hun begroting. Op deze manier hoopt de Commissie (negatieve) trends sneller op te kunnen pikken.

Stresstests banken

Naast de bankenheffing is de zogenoemde stresstest een aanvullende manier om een bankencrisis in de toekomst te voorkomen. De EU-leiders hebben op 17 juni 2010 ingestemd met een voorstel om voor grote financiële instellingen de uitkomst van een test die de financiële 'gezondheid' van de instellingen moet bepalen te publiceren. De openbaarmaking van de financiële situatie van de banken moet zorgen voor meer vertrouwen in de instellingen en banken die slecht presteren bewegen om hervormingen door te voeren. 

3.

Argumenten in de discussie

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over financieel toezicht binnen de EU. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.

4.

Meer informatie