Montesquieu Institute: from science to society

Relatie EU-China

Source: Europa Nu.
Chinese en Europese vlag

China is voor de Europese Unie een belangrijke partner. Niet alleen op het gebied van handel maar ook bij politieke aangelegenheden. Sinds China's openstelling richting de rest van de wereld in 1978 is het ook een politieke grootmacht waar rekening mee gehouden moet worden.

De relatie tussen de EU en China blijft echter ongemakkelijk. Zolang Europa zaken moet doen met een centraal geleide economie, waar de overheid interne stabiliteit prioriteit geeft boven mensenrechten, milieu en werkomstandigheden, zullen de verschillen tussen beide wereldspelers een rol blijven spelen.

De EU en China hechten aan goede betrekkingen; er bestaat een intensieve, fijnmazige overlegstructuur. Via een jaarlijkse topconferentie en via allerlei overlegorganen, variërend van ministersbijeenkomsten tot ambtelijke overlegsessies, wordt geprobeerd de relatie verder te verdiepen. Op economisch terrein en op het gebied van mensenrechten doen zich echter met regelmaat tegenstellingen voor. Tijdens de laatste EU-China top die 1 en 2 juni 2017 plaatsvond in Brussel is besloten om op meer terreinen te gaan samenwerken, zoals energie, klimaat en onderzoek en innovatie.

1.

Geschiedenis van de betrekkingen

Vanwege de politieke tegenstellingen was de relatie gedurende de Koude Oorlog voornamelijk gefocust op handel en economische betrekkingen. In 1978 sloten China en de Europese Economische Gemeenschap (EEG) een handelsakkoord, dat in 1985 opgeschaald werd naar een bredere samenwerkings- en handelsovereenkomst. Desondanks vormde de handel met China slechts één procent van het totale volume. Na het bloedig neerslaan van de Tiananmenprotesten in 1989 legde de EEG China een flink aantal sancties op, waaronder een wapenembargo. Het einde van de Koude Oorlog bood nieuwe mogelijkheden voor de wederzijdse betrekkingen.

In 1995 was de economische kracht van China dermate toegenomen dat de Europese Commissie een langetermijnbeleid opstelde voor de verdere ontwikkeling van de relatie. Omdat mensenrechten bij de EU zwaar wegen, ging datzelfde jaar een speciale dialoog over dat onderwerp van start. Sinds 1998 vinden jaarlijks EU-China-toppen plaats.

2.

Inzet Europese Unie

De toenemende rol van de EU op het wereldtoneel (door middel van het gemeenschappelijke buitenlandbeleid) is een belangrijke reden voor de EU om de banden met China aan te halen. Het EU-beleid richting China richt zich op de volgende punten:

  • de betrekkingen intensiveren door middel van een intensieve politieke dialoog
  • het stimuleren van China's overgang naar een open samenleving gebaseerd op de rechtsstaat en respect voor mensenrechten
  • de integratie van China in de wereldeconomie bevorderen
  • de aanwezigheid van de EU in China vergroten

Verdragen

Het Trade and Cooperation Agreement uit 1985 vormt de basis voor de wederzijdse samenwerking. Na de negende EU-China-top zijn in 2007 de onderhandelingen begonnen over een partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst. De onderhandelingen hierover lopen echter nog. Daarnaast is er een verdrag over douanesamenwerking en wordt er nog onderhandeld over een investeringsverdrag.

Handel, ontwikkelingssamenwerking en investeringen

Voor China is de EU de belangrijkste handelspartner. Voor de EU is China de op-een-na belangrijkste partner, na de Verenigde Staten. De voornaamste goederen die de EU vanuit China importeert zijn machines, schoeisel en kleding, meubels en lampen, en speelgoed. De EU exporteert voornamelijk voertuigen, vliegtuigen en chemicaliën. Ondanks het feit dat China in 2001 lid is geworden van de Wereldhandelsorganisatie en daarvoor al zijn economie moest liberaliseren, zijn er nog een aantal aspecten die de EU zorgen baren, waaronder protectionistische maatregelen en de bescherming van eigendomsrechten. Dit wordt ook onderstreept in de EU-strategie ten aanzien van China uit 2016.

In de laatste jaren is de Chinese economie sterk gegroeid, en de verwachting is dat het binnenkort de Verenigde Staten zal inhalen als grootste economie ter wereld. Desondanks zijn er nog steeds aanzienlijke inkomensverschillen onder de bevolking. Aantasting van het milieu draagt bij aan de kwetsbare positie van de allerarmsten in China. Dit is dan ook een probleem dat de EU en China samen trachten op te lossen. Het Directoraat-Generaal voor Internationale Samenwerking en Ontwikkeling is verantwoordelijk voor de lopende projecten op dit gebied.

De verwachting is dat de Chinese economie nog verder zal groeien, en dat China nog meer zal gaan investeren in Europa. China Investment Company, een investeringsfonds van de Chinese overheid, richt zich bijvoorbeeld sterk op nieuwe investeringen in Europese bedrijven. Daardoor wordt de EU meer afhankelijk van China, maar tegelijkertijd zal China ook meer afhankelijk worden van de ontwikkeling van de Europese economie.

Klimaatverdrag Parijs

Op donderdag 1 juni 2017 maakten de VS bekend uit het Klimaatverdrag van Parijs te willen stappen. Naar aanleiding hiervan werd de EU-China top van 1 en 2 juni 2017 beladen op het gebied van klimaatbeleid. China en de EU uitten in reactie daarop tijdens deze top hun voornemens om zich in te zetten tegen klimaatverandering. De landen hebben hun inzet voor de implementatie van het Klimaatverdrag van Parijs opnieuw bevestigd en het belang van samenwerking op gebied van schone energie benadrukt.

3.

Politieke geschillen

Mensenrechten

Sinds 1995 wordt twee maal per jaar de EU-China Human Rights Dialogue gehouden. Hier bespreken de EU en China de vooruitgang die geboekt is op het gebied van mensenrechten. Zij wisselen ook van gedachten over samenwerkwerking op dit vlak.

In 2008 en 2009 liep de diplomatieke spanning op door een aantal incidenten rond de ontvangst van de Dalai Lama, de geestelijk leider van de Tibetanen, en de toekenning van de Sacharovprijs voor mensenrechten aan de Chinese dissident Hu Jia. De Chinese regering hekelde de ontvangst van de Dalai Lama door de Franse president Sarkozy tijdens het Franse voorzitterschap in de tweede helft van 2008 en zegde uit protest de EU-China-top van dat jaar af.

De toenmalige voorzitter van het Europees Parlement, Hans-Gert Pöttering, zegde op zijn beurt eerder dat jaar een bezoek aan de Olympische Spelen in China af. Hij wilde daarmee protesteren tegen de weigering van de Chinese regering om in zinvol overleg te treden met de Dalai Lama over de mogelijkheden van een beperkte autonomie voor Tibet.

China is niet helemaal doof voor de westerse wens zich wat meer te bekommeren om mensenrechten, milieu en arbeidsomstandigheden. Het probleem is alleen dat, zo er al sprake is van goede wil van Chinese kant, die zich vooralsnog meer uit in het accepteren van dialogen met de EU dan van wezenlijke hervormingen in het Chinese beleid zelf.

Taiwan

China en Taiwan hebben samen een lange geschiedenis. Taiwan is volgens de Volksrepubliek China een afvallige provincie, terwijl Taiwan zichzelf ziet als de enige echte Republiek China. Dit conflict dateert van 1949 toen communisten de Volksrepubliek China stichtten en de verslagen nationalisten naar Taiwan vluchtten vanwaar ze de soevereiniteit bleven eisen over heel China.

Europa onderhoudt vanouds goede relaties met Taiwan. De EU is voorstander van praktische oplossingen voor wat betreft de vertegenwoordiging van Taiwan op het internationale toneel. Toch is het uitgangspunt in de EU-China-strategie van 2016 veelzeggend: de 'One China policy'. Dit wil zeggen dat er voor de EU maar één China is en dat Taiwan daar een onderdeel van is.

Sinds eind 2010 zijn de EU-visumregels voor Taiwanezen komen te vervallen. In november van dat jaar maakten het Europees Parlement en de Europese Raad bekend dat zij akkoord gaan met het plan van de Commissie om de visum-verplichting voor Taiwanezen te schrappen.

Wapenembargo

De EU wil het embargo uit 1989 nog niet opheffen. Volgens de EU heeft China nog te weinig vooruitgang geboekt op het gebied van mensenrechten. Toch pleiten sommige EU-lidstaten wel voor een opheffing van het embargo om zo de betrekkingen tussen de EU en China te verbeteren. In 2004 kwam het daarom dicht bij een opheffing van het embargo. Dit ging uiteindelijk niet door vanwege zware druk van de Verenigde Staten, tot ergernis van China.

Auteursrechten en productveiligheid

Ook de bescherming van het intellectueel eigendom van Europese merken laat nog altijd veel te wensen over. Van de namaakgoederen die door de Europese douane in beslag wordt genomen, is 60 procent afkomstig uit China. Er vinden regelmatig ongelukken met onveilige Chinese producten plaats, vooral met kinderspeelgoed, levensmiddelen en geneesmiddelen. Ook dat baart de EU zorgen.

Een punt waarover Peking en Brussel het eens werden is het verbeteren van arbeidsomstandigheden en het voorkomen van werkgerelateerde ongelukken en ziektes. Al in 2005 werd hierover een overeenkomst getekend. De Europese Unie wil zijn rijke ervaring vooral inbrengen bij het verbeteren van de omstandigheden in de Chinese mijnbouw, waar vijf miljoen mensen werken en jaarlijks zeer veel dodelijke ongelukken plaatsvinden.

Marktverstoring

In de maanden juni en juli 2013 verdacht de Europese Commissie de Chinese overheid van het subsidiëren van zonnepanelen die vervolgens goedkoop op de Europese markt verkocht konden worden. Een voorlopige heffing op zonnepanelen leidde tot soortgelijke heffingen op Europese producten door de Chinese overheid. Er dreigde een handelsoorlog, maar eind juli van dat jaar kwamen beide partijen tot een compromis. Er werd een minimumprijs voor Chinese zonnepanelen afgesproken. De EU heeft op 6 december 2013 een heffing ingesteld op zonnepanelen uit China die onder de afgesproken minimumprijs worden ingevoerd.

In 2016 benadrukte de EU dat China een verantwoordelijkheid heeft om internationale markten niet te verstoren. Zo doet de Europese Commissie onderzoek naar Chinese staalproducenten om te kijken of zij subsidies krijgen om zo hun producten tegen veel lagere prijzen te verkopen in het buitenland. De Europese staalindustrie heeft namelijk zwaar te lijden gehad onder de Chinese overproductie. Om dit tegen te gaan voerde Europese Commissie begin 2016 een importheffing in voor bepaalde soorten staal uit China.

4.

Meer informatie

Overig