Montesquieu Institute: from science to society

Mr. G.A.G.Ph. baron van der Capellen

foto Mr. G.A.G.Ph. baron van der Capellenvergrootglas Vooraanstaande, zelfbewuste en ambitieuze staatsman uit de tijd van koning Willem I. Zoon van een kolonel die tevens kamerheer van stadhouder Willem V was. Werd, nadat zijn vader in Pruisische gevangenschap overleden was, opgevoed door een Waalse predikant. Genoot zijn opleiding deels in Duitsland. Na voltooiing van de rechtenstudie werd hij ambtenaar, en in 1808 benoemde Lodewijk Napoleon hem tot landdrost van Oost-Friesland. Daarna onder meer minister van Binnenlandse Zaken en Eredienst. Na het herstel van de onafhankelijkheid was hij onder meer provinciebestuurder, commissaris in Brussel en diplomaat. In 1816 de eerste Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië na het vertrek van de Engelsen.

orangist, regeringsgezind ten tijde van Willem I
in de periode 1808-1826: minister, algemeen secretaris van staat, lid Staatsraad (1806-1810), Landdrost, minister, Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, minister van staat

1.

voornamen

Godert Alexander Gerard Philip

2.

personalia

geboorteplaats en -datum
Utrecht, 15 december 1778

overlijdensplaats en -datum
De Bilt, 10 april 1848

levensbeschouwing
Waals Hervormd

3.

hoofdfuncties en beroepen

  • kamerjonker hertog van Saksen-Weimar, vanaf 27 augustus 1800 
  • secretaris Rekenkamer, departement Utrecht, van 12 april 1803 tot augustus 1805 
  • lid Raad van Financiën, departement Utrecht, van augustus 1805 tot 8 mei 1807 
  • assessor Landdrost van Utrecht, van 8 mei 1807 tot 10 december 1807 
  • secretaris-generaal departement Utrecht, van 10 december 1807 tot februari 1808 
  • Landdrost van Oost-Friesland, tevens commissaris voor het overnemen van Oost-Friesland, Jever, Kniphuizen en Varel, van 5 februari 1808 tot 22 december 1808 
  • lid Staatsraad, van 1 januari 1809 tot 1 januari 1810 
  • minister van Eredienst en Binnenlandse Zaken, van 27 mei 1809 tot 1 januari 1811 
  • ambteloos, van januari 1811 tot december 1813 
  • commissaris-generaal departement Zuiderzee, van 17 december 1813 tot 6 mei 1814 
  • secretaris van staat voor Koophandel en Koloniën, van 6 april 1814 tot 29 juli 1814 
  • commissaris van de soeverein vorst bij het provisioneel gouvernement-generaal van België, van 7 mei 1814 tot 2 oktober 1814 
  • buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister bij het Congres van Wenen, van augustus 1814 tot maart 1815 
  • secretaris van staat voor de Belgische provincies te Brussel, van 2 oktober 1814 tot 21 september 1815 
  • secretaris van staat, van 21 september 1815 tot 18 oktober 1815 
  • Commissaris-Generaal voor Nederlands-Indië, van 19 augustus 1816 tot 16 januari 1819 (met Elout en Buyskens) 
  • Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indië, opperbevelhebber land- en zeemacht beoosten de Kaap de Goede Hoop, van 16 januari 1819 tot 1 januari 1826 (benoemd 22 sept. 1814) 
  • opperkamerheer van koning Willem II, van 10 augustus 1841 tot 10 april 1848 

ambtstitel
  • minister van staat, van 28 november 1840 tot 10 april 1848 

4.

nevenfuncties

  • lid Ridderschap van Utrecht, vanaf 28 augustus 1814 
  • voorzitter College van Curatoren Hogeschool te Utrecht, van 1829 tot 1848 
  • voorzitter commissie inzake het lager onderwijs, vanaf 12 november 1840 

afgeleide functies, presidia etc.
lid sectie wetgeving en algemene zaken (Staatsraad), van 22 december 1808 tot 1 januari 1810

5.

opleiding

academische studie
  • studie Universiteit van Göttingen, tot 1799 
  • Romeins en hedendaags recht, Hogeschool te Utrecht, tot 1803 

6.

wetenswaardigheden

algemeen
  • Trad in 1814 op het Congres van Wenen als Nederlands diplomaat (buitengewoon gezant) op en onderhandelde onder meer met Talleyrand, Von Metternich en Lord Castlereagh. Wist te bewerkstellingen dat Luxemburg een groothertogdom werd en dat soeverein vorst Willem de titel koning mocht dragen. 
  • Speelde in 1815 een belangrijke rol bij het in de Zuidelijke Nederlanden zoeken naar door de koning te benoemen kandidaten voor Eerste en Tweede Kamer 
  • Was als Gouverneur-Generaal belast met het herstel van de infrastructuur en het economisch leven na het vertrek van de Engelsen. Kreeg in 1817 te maken met een grote opstand op de Molukken, die in oktober 1818 werd bedwongen. Werd teruggeroepen als G.G. vanwege kritiek op zijn financiële beleid. 
  • Woonde in 1838 als vertegenwoordiger van de koning in Londen de kroning van koningin Victoria bij 
  • Werd in 1840 als Nederlandse gezant naar Londen gestuurd om de troonsbestijging van Willem II bij het Engelse hof bekend te maken 

uit de privésfeer
  • Zijn vader was kolonel der Cavalerie en kamerheer van Prins Willem V 
  • Zijn vader stierf in Pruisische krijgsgevangenschap. Godert was toen 8 jaar. 
  • Werd opgevoed door de Waalse predikant Pierre Chevallier 
  • Pleegde ten gevolge van krankzinnigheid zelfmoord 

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Buitenlandse Zaken of van Koloniën, maart 1848 (geweigerd) 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Utrecht 
  • Zwolle 
  • Harderwijk 
  • Duitsland 

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Unie, 6 februari 1808 
  • Commandeur in de Orde van de Unie, 24 april 1808 
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 17 november 1815 
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 14 februari 1821 

predicaten/adellijke titels
  • jonkheer, 28 augustus 1814 
  • baron, 28 april 1822 

bezit van heerlijkheden
  • heer van Berkenwoude en Agterbroek 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • directeur Hollandsche Maatschappij van Wetenschappen 
  • directeur Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, vanaf 23 maart 1816 
  • directeur Maatschappij van Kunsten en Wetenschappen te Haarlem, vanaf 1826 
  • lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, vanaf 1829 

7.

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • G.W. Vreede, "De invloed der wetenschap op het openbaar leven van den minister van staat, G.A.C.P. baron van der Capellen van Berkenwoude", Utrecht, 1848 
  • Levensbericht door N.C. Kist, in: Levensberichten van leden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1848, 58 
  • C.F. baron van Sirtema van Grovestins, "Gedenkschriften van den graaf Van der Duyn van Maasdam en van den baron Van der Capellen", Amsterdam, 1853 [Uit het frans vertaald; 2e dr. 1859] 
  • J.A. Spengler, "De Nederlandsch Oost-Indische bezittingen onder het bestuur van den gouverneur-generaal G.A.C.P. baron van der Capellen", 1819-1825: 1e gedeelte , Utrecht, 1863 
  • P.H. van der Kemp, "Mr. C.T. Elout als minister van koloniën in zijne veroordeeling van het beleid der Regeering van den gouverneur-generaal baron Van der Capellen, blijkens onuitgegeven stukken", [circa 1909] [Overdruk uit: "Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde van Ned.-Indi%", 7e volgreeks VIII]; 
  • S.J. Ottow, "De oorsprong der conservatieve richting: Het kolonisatierapport-Van der Capellen", Utrecht, 1937 
  • M.A. van Rhede van der Kloot, "Gouverneurs-Generaal en Commissarissen-Generaal van Nederlandsch-Indië, 1601-1888", 145 
  • Th. Stevens, "Van der Capellen's koloniale ambitie op Java: Economisch beleid in een stagnerende conjunctuur, 1816-1826", Amsterdam, 1982 
  • R.E. van Ditzhuyzen, "Godert Alexander Gerard Philip baron van der Cappellen", in: "Onderwijs als opdracht. Leven en werk van de eerste vijftien ministers belast met het onderwijs in de periode 1798-1830" 
  • A.J. van der Aa, Biographisch Woordenboek der Nederlanden, deel III, 49 
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel I, 569 

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

8.

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Utrecht, 20 april 1803

echtgeno(o)t(e)/partner
J.E. barones van Tuyll van Serooskerken, Jacoba Elisabeth

kinderen
kinderloos

vader
A.Ph. van der Capellen, Alexander Philippe

geboorteplaats en/of -datum
Warnsveld, 7 februari 1745

moeder
M. Taets van Amerongen, Maria

geboorteplaats en/of -datum
Utrecht, 14 mei 1755

beroep grootvader (vaderskant)
  • lid gedeputeerde staten van Zutphen 
  • gecommitteerde ter Generaliteitsrekenkamer 
  • raad Hof van Gelre 
  • schout van Zutphen 

familierelaties