De Europese Unie en het EK voetbal in Oekraïne - Montesquieu Institute

Er was nogal wat te doen over de aanwezigheid van vertegenwoordigers van de Europese Unie en EU-lidstaten bij het Europees Kampioenschap (EK) voetbal 2012 in Polen en Oekraïne vanwege de vermeende slechte behandeling van de Oekraïense oppositieleider Joelia Timosjenko. 

Eind april 2012 beweerde de voormalig regeringsleider Timosjenko in de gevangenis mishandeld te zijn door haar cipiers. Ze zit een straf uit vanwege vermeend machtsmisbruik en publiceerde vanuit haar cel verschillende foto's waarop te zien was dat ze bloeduitstortingen had.

Verschillende regeringsleiders en EU-officials besloten naar aanleiding van de berichten tot een boycot van het EK in Oekraïne, of dreigden daarmee. De regering van Oekraïne reageerde vol onbegrip op de dreigende boycot van het EK door de internationale gemeenschap. De justitie-autoriteiten van Oekraïne beweerden dat er geen bewijs is van mishandeling van Timosjenko.

Het EK is inmiddels afgelopen; de finale was op 1 juli.

Contents of this page

Sharing

1. Veroordeling Timosjenko
2. Behandeling Timosjenko in gevangenis

3. Boycot Oekraïne
4. Meer informatie

Timosjenko speelde eerder een prominente rol in de Oranjerevolutie in Oekraïne in 2004, toen de bevolking massaal in protest kwam tegen de in hun ogen oneerlijk verlopen verkiezingen waarbij de democratische kandidaat Viktor Joesjtsjenko in de tweede ronde van de presidentverkiezingen nipt verloor van de door Rusland gesteunde premier Viktor Janoekovitsj. Vervolgens was Timosjenko tweemaal premier van Oekraïne. In 2010 deed Timosjenko mee aan de presidentsverkiezingen. Die verloor ze in de tweede ronde van Viktor Janoekovitsj. In oktober 2011 werd Timosjenko veroordeeld tot zeven jaar cel vanwege machtmisbruik tijdens haar ambtsperiode. Timosjenko spreekt de beschuldigingen tegen en stelt dat er sprake is van een politieke afrekening door zittend president Janoekovitsj.

Eind april 2012 kwamen er berichten naar buiten dat Timosjenko in de gevangenis niet goed werd behandeld. Volgens de ombudsvrouw in Oekraïne zou Timosjenko ernstig ziek zijn en behandeling buiten de gevangenis nodig hebben. Timosjenko beweerde vervolgens bij haar verplaatsing naar een ziekenhuis mishandeld te zijn door haar cipiers. Ze stelde "hogere autoriteiten" verantwoordelijk voor haar mishandeling. Verschillende EU-officials spraken vervolgens wederom hun zorgen uit over de politieke situatie in Oekraïne in het algemeen en de behandeling van de veroordeelde oppositieleider Joelia Timosjenko in het bijzonder.

Op 9 mei werd Timosjenko naar een ziekenhuis in Charkov overgebracht om haar te behandelen voor haar rugklachten. Tot dan toe had ze dat geweigerd omdat ze bang was vergiftigd te worden. Na de toezegging dat ze door een Duitse arts behandeld zou worden, stemde ze in met medische behandeling. Ze beëindigde tevens haar hongerstaking die ze medio april was begonnen uit protest tegen de behandeling in de gevangenis.

De veroordeling van oppositieleider Timosjenko kwam Oekraïne eerder al op veel kritiek te staan van onder andere de Verenigde Staten en de EU. Zo stelde de EU een gepland bezoek van president Janoekovitsj aan Brussel in oktober 2011 uit. De ambassadeur van Oekraïne beschuldigde de EU er vervolgens van dat die de zaak Timosjenko misbruikt om toenadering van het land tot de EU tegen te gaan.

Naar aanleiding van de berichten over de vermeende mishandeling van Timosjenko vaardigden verschillende regeringsleiders en EU-vertegenwoordigers een boycot uit tegen het EK 2012 in Oekraïne of dreigden daarmee. Zo verklaarde de Europese Commissie op 3 mei dat de EU-commissarissen als protest tegen de behandeling van Timosjenko geen wedstrijden van het EK in Oekraïne zouden bijwonen.

Ook het Nederlandse kabinet en het Koninklijk Huis verklaarden aanvankelijk geen EK-wedstrijden in Oekraïne bij te wonen als de situatie van de rechtstaat in het land niet zou verbeteren. Vlak voor aanvang van het EK besloot het kabinet dat minister Schippers (Sport) naar wedstrijden van Nederland zou gaan. Zij heeft ook gesproken met mensenrechtenorganisaties in Oekraïne. Volgens het kabinet is de situatie rond Timosjenko nog steeds niet goed, maar wel aanzienlijk verbeterd. "Ze heeft een eigen arts, ze is haar hongerstaking gestopt en ze heeft een advocaat die contact heeft met Europese politici", aldus Schippers. 

Verschillende regeringen, waaronder Duitsland, dreigden er bovendien mee bepaalde op handen zijnde handelsverdragen met Oekraïne niet te tekenen. Ook zegden veel Europese presidenten vanwege de kwestie de komst naar de top van Midden- en Oost-Europese leiders op 11 en 12 mei 2012 in het Oekraïense Jalta af. Oekraïne besloot daarop de top af te gelasten.

De regering van Oekraïne reageerde vol onbegrip op de dreigende boycot van het EK door de internationale wereld. Zo dreigde het land, als reactie op de boycot, de toegang tot de markt van bedrijven uit de EU te beperken. Ook de regeringen van Rusland en Polen reageerden kritisch op de boycotplannen.