Begrotingstekort Spanje - Montesquieu Institute

De economische crisis heeft Spanje hard geraakt. De eens bloeiende vastgoedmarkt is ingestort en er heerst een hoge werkloosheid. Verschillende Spaanse banken slaagden niet voor de Europese stresstest en hadden extra kapitaalinjecties nodig. 

De situatie zorgt voor politieke instabiliteit en ernstige twijfels over de Spaanse economie op de financiële markten. Daardoor is het voor de Spaanse regering moeilijker om geld te lenen, juist nu dit nodig is om de gevolgen van de economische crisis voor de Spaanse burgers te verzachten.

De Spaanse regering heeft nog geen beroep gedaan op het Europese noodfonds voor eurolanden, het EFSF, maar er wordt rekening mee gehouden dat dat in de toekomst nog nodig kan zijn. Zo wordt er gewerkt aan het vergroten van het noodfonds, zodat het sterk genoeg is om een grote economie zoals Spanje te redden als dat nodig is. 

Contents of this page

Sharing

1. Hoge werkloosheid en lage groei
2. Maatregelen van de Spaanse regering

3. Europese steunmaatregelen
4. Meer informatie

Hoewel de Spaanse aanpak van de economische crisis van 2008/2009 aanvankelijk succesvol leek, leidde een zwakke economische groei ertoe dat veel bezuinigingen strenger uitpakten dan bedoeld. De werkloosheid groeide hierdoor tot ongeveer 20 procent van de beroepsbevolking, wat grote ontevredenheid tot gevolg had. In de zomer van 2011 kwam het tot protesten op de straten van Madrid en andere Spaanse steden, waardoor premier Zapatero zich gedwongen zag nieuwe parlementsverkiezingen uit te schrijven voor november 2011.

Spanje heeft een relatief lage staatsschuld, maar snel oplopende overheidsuitgaven. In 2010 had het land een begrotingstekort van 9,2% van het bbp. In 2012 moet dat door bezuinigingen zijn teruggebracht naar 4%, toch nog steeds boven de Europese norm van 3%. De Spaanse bevolking groeit, mede door immigratie, terwijl de economische ontwikkeling achterblijft. Hierdoor geloven beleggers er niet meer in dat Spanje ook in de toekomst aan zijn betalingsverplichtingen zal kunnen voldoen. Kredietbeoordelaar Standard & Poor's verlaagde op 13 januari 2012 de kredietwaardigheid van Spanje dan ook met 2 niveaus.

In een poging het begrotingstekort terug te dringen en de internationale kapitaalmarkt gerust te stellen moet de Spaanse regering bezuinigingen doorvoeren. Eind maart 2011 besloot de Spaanse regering in 2012 ruim 27 miljard euro te gaan bezuinigen.

Schuldenplafond

De regering heeft eind augustus 2011 overeenstemming bereikt met de oppositiepartij Partido Popular over het in de grondwet verankeren van een schuldenplafond. Dit gebeurde kort na een oproep van Angela Merkel en Nicolas Sarkozy, die na een onderling overleg alle eurolanden hadden opgeroepen dit te doen. In de Spaanse grondwet zal de regel opgenomen worden dat in een aparte wet een maximaal begrotingstekort wordt vastgelegd. Voor 30 juni 2012 moet deze aparte wet aangenomen zijn.

Het schuldenplafond zelf zal in werking treden vanaf 2020. In het huidige wetsvoorstel staat dat de nationale overheid een begrotingstekort van maximaal 0,26 procent van het bbp mag hebben. Voor regionale overheden mag het tekort 0,14 procent bedragen. Gemeenten mogen geen schulden maken.

Belasting voor rijken

Naast de aangekondigde bezuinigingen en het schuldenplafond heeft de Spaanse minister van Economische Zaken Elena Salgado op 15 september 2011 laten weten dat de Spaanse overheid opnieuw een belastingheffing voor rijke mensen zal invoeren. Deze maatregel moet helpen de economische malaise in het land te beëindigen.

Steun aan Spaanse banken

Verschillende Spaanse banken zijn in de problemen gekomen door het uiteenspatten van de Spaanse vastgoedbubbel. Daardoor moest de Spaanse overheid banken nationaliseren en hadden banken extra kapitaal nodig. In 2011 waren er verschillende banken die de Europese stresstest voor banken niet succesvol doorstonden.

De Spaanse overheid moest voorzien in tijdelijke noodkredieten aan drie Spaanse regionale spaarbanken. De Europese Commissie heeft in september 2011 ingestemd met de staatssteun voor deze banken.

Waardering

Tijdens de Eurotop over de aanpak van de schuldencrisis eind oktober 2011, spraken de deelnemers hun waardering uit over de maatregelen die Spanje heeft genomen, zoals de grondwetswijziging om een evenwichtige begroting te garanderen, het herstructureren van de bankensector en de hervorming van de arbeidsmarkt om de torenhoge werkloosheid terug te dringen. De top drong er wel op aan dat de maatregelen strikt worden uitgevoerd. Ook moet Spanje de flexibiliteit van de arbeidsmarkt verbeteren en de dienstensector hervormen.

Op de Europese top van eind juli 2011 besloten de Europese regeringsleiders al om het EFSF, het noodfonds voor eurolanden, de mogelijkheid te geven om ook landen bij te staan zonder dat ze in acute nood verkeren. Voorzitter van de Europese Commissie Barroso stelde op 3 augustus voor om het EFSF uit te breiden, omdat het huidige fonds niet groot genoeg is om ook Spanje en Italië bij te staan als deze landen nog verder in de problemen komen. 

In reactie op een afwaardering van de kredietwaardigheid van de VS op 5 augustus 2011 en de oplopende schulden in de verschillende eurolanden, maakte de Europese Centrale Bank (ECB) bekend in te grijpen. Concreet betekent het dat de ECB Italiaanse en Spaanse staatsobligaties opkoopt. De rente die Spanje betaalt op de staatsobligaties daalt daardoor. Op deze manier hoopt het de rust op de financiële markten terug te brengen.