Verslag van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Jaarverslag 2008 over PHARE, het pretoetredingsinstrument voor Turkije, CARDS en de overgangsfaciliteit - Montesquieu Institute

 

RAAD VAN Brussel, 12 januari 2010

(OR. fr)

DE EUROPESE UNIE

5226/10

PECOS 3 ESE 1 NT 1 HR 2 COWEB 6 FSTR 1

INGEKOMEN DOCUMENT

van:

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretaris- generaal van de Europese Commissie

ingekomen: 22 december 2009

aan: de heer Pierre de BOISSIEU, secretaris-generaal van de Raad van de Europese Unie

Betreft: Verslag van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Jaarverslag 2008 over PHARE, het pretoetredingsinstrument voor Turkije, CARDS en de overgangsfaciliteit

EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 21.12.2009 COM(2009)700 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT

EN HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

JAARVERSLAG 2008 OVER PHARE, HET PRETOETREDINGSINSTRUMENT

VOOR TURKIJE, CARDS EN DE OVERGANGSFACILITEIT

{SEC(2009) 1726}

• 1. 

  INLEIDING

Dit verslag en het bijbehorende achtergronddocument hebben betrekking op de uitvoering van Phare

1, het pretoetredingsinstrument voor Turkije2, Cards3 en de overgangsfaciliteit4 in 2008

tot en met 31 december 2008. Aangezien 2006 het laatste programmeringsjaar was voor Phare, het pretoetredingsinstrument voor Turkije en Cards, zijn voor deze instrumenten in 2008 geen nieuwe programma's ingesteld

5.

De pretoetredingssteun van Phare strekt ertoe de kandidaat-lidstaten en de toetredingslanden te ondersteunen bij hun inspanningen om hun openbaar bestuur en overheidsinstellingen te versterken zodat deze effectief kunnen functioneren binnen de Europese Unie, de aanpassing van nationale wetgeving aan het EU-recht te bevorderen, de behoefte aan overgangsperioden te verminderen en de economische en sociale samenhang te bevorderen.

Het Cards-programma is bedoeld om de deelname van Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro, Servië en Kosovo

6 aan het stabilisatie- en associatieproces (SAP) te ondersteunen. Dit proces is gericht

op bevordering van de stabiliteit in de regio en facilitering van nauwere banden met de Europese Unie.

Dit verslag bevat ook informatie over de overgangsfaciliteit voor nieuwe lidstaten, die is ingesteld om verdere steun te kunnen verlenen voor institutionele opbouw teneinde de institutionele en bestuurlijke capaciteit ter uitvoering van het acquis te versterken en te consolideren.

De pretoetredingsfinanciering van de EU wordt sinds 2007 verstrekt via één instrument, namelijk het instrument voor pretoetredingssteun (IPA), dat bedoeld is voor gerichte steun aan kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten. Het IPA vervangt vijf eerdere financiële instrumenten van de EU: Phare, Ispa

7, Sapard8, het pretoetredingsinstrument voor Turkije en

Cards. Sinds 2008 stelt de Commissie een jaarverslag op over de uitvoering van het instrument voor pretoetredingssteun.

• 2. 

  TERUGBLIK OP HET JAAR

2.1. Belangrijkste ontwikkelingen in het uitbreidingsproces in 2008

De resultaten die in 2008 zijn geboekt wat betreft de kandidaat-lidstaten9 en de potentiële

kandidaat-lidstaten10 en het stabilisatie- en associatieproces zijn gepresenteerd in het

uitbreidingspakket van november 2008. In de mededeling over de uitbreidingsstrategie en de belangrijkste taken voor 2008-2009 wordt de bestaande aanpak van de Europese Unie verder ontwikkeld op basis van de hernieuwde consensus over uitbreiding, die tot stand is gekomen tijdens de Europese Raad van december 2006. In die mededeling wordt de aanpak van de Commissie beschreven met betrekking tot de toekomstige taken in verband met de uitbreiding en worden de maatregelen beschreven waarmee landen kunnen worden geholpen op weg naar het lidmaatschap. Aan de mededeling waren voortgangsverslagen gehecht over de kandidaat- lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, waarin de vorderingen van elk land worden beoordeeld met betrekking tot de criteria van Kopenhagen. Het uitbreidingspakket is over het algemeen geprezen door de Raad

11 en in de uitbreidingslanden goed ontvangen.

• 3. 

  PROGRAMMERING EN TENUITVOERLEGGING VAN DE PROGRAMMA'S: ALGEMEEN

OVERZICHT

3.1. Phare, pretoetredingsinstrument voor Turkije en Cards

Als gevolg van de inwerkingtreding van het IPA in 2007 zijn er na 2006 geen nieuwe vastleggingen gedaan in het kader van Phare, het pretoetredingsinstrument voor Turkije en Cards. De nadruk lag daarom op de uitvoering van de in voorgaande jaren vastgestelde programma's, en in sommige gevallen het wegwerken van achterstanden.

In 2008 zijn de meeste Cards-landen verdergegaan met de aanbesteding van de resterende begrotingstoewijzingen van 2005 en 2006. De aanbestedingspercentages verschillen aanzienlijk per land. Albanië en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië concentreerden zich op het aanbesteden van de resterende middelen van Cards-2005 voor de uiterste termijn, waardoor de aanbestedingen voor Cards-2006 relatief beperkt bleven. Daarentegen hebben Bosnië en Herzegovina en Kosovo de Cards-programma's tot 2005 voor het einde van het jaar telkens volledig aanbesteed en lag de aanbesteding voor Cards-2006 goed op schema.

nationale programma voor 2006 leidde ertoe dat het aanbestedingsproces ten opzichte van de voorgaande programma's enigszins versneld is. Het aanbestedingspercentage van het nationale programma voor 2006 bedroeg eind 2008 78,38%.

In 2008 zijn Bulgarije en Roemenië verdergegaan met de aanbesteding en uitvoering van de nationale Phare-programma's voor 2006. Op 30 november 2008, de uiterste datum voor aanbestedingen, was slechts 17,38% van de programma's in Bulgarije aanbesteed. Dit lage percentage was deels te wijten aan de schorsing van financiering en aan het feit dat de Bulgaarse autoriteiten een aanzienlijk aantal contracten hebben geannuleerd omdat er geen tijd of middelen voor beschikbaar waren. Aan het einde van de aanbestedingstermijn was in Roemenië 78,01% van het nationale Phare-programma voor 2006 aanbesteed.

Nadere informatie over Phare, de pretoetredingssteun voor Turkije en Cards is te vinden in deel I (landenhoofdstuk) van de bijlage bij dit verslag.

3.2. Overgangsfaciliteit

De overgangsfaciliteit voor Bulgarije en Roemenië is ingesteld bij artikel 31 van de Toetredingsakte voor de financiering van maatregelen inzake institutionele ontwikkeling op gebieden

waar financiering door de structuurfondsen of het fonds voor

plattelandsontwikkeling niet mogelijk is. Dit is derhalve een uitbreiding van de steun die tot de toetreding wordt geboden in het kader van Phare. De uitvoering van de EU-bijstand in het kader van de overgangsfaciliteit is geregeld bij het memorandum van overeenstemming betreffende de tenuitvoerlegging van de overgangsfaciliteit, dat door de Bulgaarse autoriteiten en de Europese Commissie op 21 juni 2007 is ondertekend en door de Roemeense autoriteiten en de Europese Commissie op 5 september 2007.

In 2008 zijn Bulgarije en Roemenië verder gegaan met de aanbesteding en uitvoering van hun programma's in het kader van de overgangsfaciliteit voor 2007. De termijn voor de aanbestedingen verstrijkt op 15 december 2009.

De tien landen die sinds 2004 in aanmerking komen voor de bijzondere overgangsfaciliteit voor institutionele opbouw die is ingesteld bij artikel 34 van de Toetredingsakte zijn in 2008 verdergegaan met de aanbesteding van projecten in het kader van het programma voor 2006 en de uitvoering van het programma voor 2005.

De tien nieuwe lidstaten die tijdens de vijfde uitbreidingsronde zijn toegetreden12, werken

sinds 2005 met EDIS.

Sinds juli 2007 hanteert Bulgarije EDIS voor Phare en de overgangsfaciliteit. Dit houdt in dat de sluiting van contracten en de uitvoering van de steun geheel onder de verantwoordelijkheid van de Bulgaarse autoriteiten plaatsvinden. De lopende steun wordt beheerd door vier geaccrediteerde uitvoerende agentschappen

13.

Hoewel het systeem als zodanig opgezet en geaccrediteerd is op basis van de verbintenissen die de Bulgaarse autoriteiten zijn aangegaan, moesten in 2008 nog tekortkomingen op het gebied van de praktische tenuitvoerlegging en afhandeling van de steun worden verholpen. Sinds februari 2008 is een aanzienlijk aantal Phare-betalingen geschorst in afwachting van door Bulgarije te treffen corrigerende maatregelen. In 2008 was het belangrijkste probleem dat op 23 juli 2008 de accreditatie van twee uitvoerende agentschappen in Bulgarije (de centrale financierings- en contracteringseenheid en het ministerie voor Regionale Ontwikkeling en Openbare Werken) is ingetrokken, waardoor het grootste deel van het Phare- programma voor 2006 niet meer in aanmerking kwam voor EU-steun.

In Roemenië werken twee agentschappen sinds eind 2006 met EDIS en het derde agentschap sinds april 2007, waarmee het land dus volledig verantwoordelijk is voor zowel de aanbesteding als de tenuitvoerlegging van de programma's voor financiële steun. De drie geaccrediteerde uitvoerende agentschappen

14 beheren Phare-2006 en de overgangsfaciliteit. In

2007 uitte de Commissie enige bezorgdheid over de capaciteit van de Roemeense agentschappen om de EU-fondsen goed te beheren, maar in 2008 konden aanzienlijke verbeteringen worden geconstateerd. Desalniettemin is er vertraging opgetreden bij de aanbesteding van Phare-2006 en de uitvoering van de lopende programma's loopt soms vertraging op door objectieve oorzaken die niet volledig aan de Roemeense autoriteiten kunnen worden toegeschreven. In het algemeen verloopt de samenwerking met de Roemeense autoriteiten bevredigend. Problemen worden gezamenlijk aangepakt, waardoor het beheer van de middelen zichtbaar verbeterd is.

De Commissie ziet nauwlettend toe op het functioneren van EDIS om ervoor te zorgen dat de projecten op tijd en efficiënt worden uitgevoerd en tot concrete resultaten leiden.

· Ispa (pretoetredingsinstrument voor structuurbeleid)16 heeft hoofdzakelijk tot doel in de

kandidaat-lidstaten een aanpassing aan de communautaire infrastructuurnormen te bewerkstelligen. Dit instrument financiert belangrijke milieu- en vervoersinfrastructuur.

De coördinatie tussen de verschillende pretoetredingsinstrumenten heeft plaatsgevonden in de programmeringsfase. De laatste programmeringsronde voor Sapard en Ispa was in 2006. In 2007 zijn alle eerdere pretoetredingsinstrumenten vervangen door het IPA.

• 4. 

  SAMENWERKING MET DE EIB EN DE INTERNATIONALE FINANCIËLE INSTELLINGEN

Om de samenwerking met de Europese Investeringsbank (EIB) en andere internationale financiële instellingen, zoals de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD)

en de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa (CEB) in samenwerking met de Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), te regelen, hebben de Europese Commissie en de deelnemende internationale financiële instellingen op 26 april 2006 een gewijzigd memorandum van overeenstemming voor de uitbreidingslanden gesloten.

Dankzij de uitvoering van horizontale programma's kon in ruime mate worden samengewerkt met de internationale financiële instellingen, doordat leningen van die instellingen in combinatie met EU-subsidies konden worden uitgebreid. Deze horizontale programma's vormden een aanvulling op de investeringsprojecten die door de nationale programma's werden gefinancierd.

Er zijn vier programma's ontwikkeld:

De financieringsfaciliteit voor het midden- en kleinbedrijf (SMEFF) is bedoeld om de capaciteit van financiële tussenpersonen (zoals banken en leasebedrijven) in de begunstigde landen te versterken, zodat zij hun financieringsactiviteiten voor het midden- en kleinbedrijf kunnen uitbreiden en in stand houden. De SMEFF-projecten behelzen onder andere de verstrekking van leningen, leninggaranties en leases aan plaatselijke financiële tussenpersonen, in combinatie met niet-terugvorderbare financiële stimulansen. De financiële tussenpersonen kunnen daarmee leningen of leases verstrekken aan kleine en middelgrote ondernemingen en micro-ondernemingen. Sinds 2005 zijn de enige in aanmerking komende landen Bulgarije, Kroatië, Roemenië en Turkije. Eind december 2008 was het totale voor projecten bestemde EU-stimuleringsbedrag ongeveer 265 miljoen euro.

EU. De MIF combineert daartoe leningen uit de EIB-middelen met niet-terugvorderbare Phare-steun om sneller investeringen in kleinschalige lokale infrastructuur te kunnen regelen. Eind 2008 was ongeveer 40 miljoen euro uitgekeerd voor 24 projecten.

De Financieringsfaciliteit voor energiezuinigheid (EEFF) is in 2006 gestart om de klimaatveranderingsproblematiek aan te pakken. De faciliteit is bedoeld om energiezuinige investeringen in alle soorten gebouwen en in de industrie te stimuleren door adequate financiering ter beschikking te stellen van de uiteindelijke kredietnemers. Het programma moet leiden tot energiebesparing en een aanzienlijke vermindering van de CO

2-uitstoot.

De EEFF combineert kredieten van de internationale financiële instellingen aan financiële tussenpersonen met premies om het gebruik van energiezuinige apparatuur te stimuleren en energie-investeringen aantrekkelijker te maken, en met beloningen voor lokale financiële tussenpersonen om hen aan te moedigen leningen te verstrekken voor de financiering van energiezuinige investeringen. Eind 2008 was 53 miljoen euro vastgelegd in drie bijdrageovereenkomsten en waren projecten goedgekeurd voor in totaal ongeveer 23 miljoen euro.

De programma's zijn in 2008 gewijzigd om een onderdeel energiezuinigheid in te voeren en de termijn voor het sluiten van contracten tussen de deelnemende financiële tussenpersonen en de internationale financiële instellingen te verlengen. Ook is de einddatum van de contracten tot eind 2015 verlengd, zodat de beschikbare middelen volledig kunnen worden benut.

• 5. 

  MONITORING EN EVALUATIE

Monitoring en evaluatie op het niveau van projecten hebben tot doel de aanwending van de financiële

steun die aan de begunstigde landen wordt verleend om de

pretoetredingsdoelstellingen te verwezenlijken, te bewaken en te evalueren door na te gaan hoe het programma presteert en daaruit lessen te trekken. Ook wordt hiermee verantwoording afgelegd over de wijze waarop de pretoetredingsfondsen zijn gebruikt en over het rendement. Een ander doel is de ontwikkeling van lokale monitoring- en evaluatiecapaciteit te ondersteunen om de betrokken landen beter in staat te stellen de pretoetredingssteun te beheren en te controleren. De centrale diensten van de Commissie evalueren op het niveau van het strategische programma ter ondersteuning van de besluitvorming en om het effect van de steun te evalueren.

verbetering van het beheer en de uitvoering van de geëvalueerde programma's/projecten en deze worden besproken tijdens de nabesprekingen en de vergaderingen van het gezamenlijke comité van toezicht. Daarnaast worden in thematische, landen- en geconsolideerde tussentijdse evaluaties aanbevelingen gedaan voor de opzet van toekomstige programma's.

5.2. Evaluatie achteraf

In 2008 zijn ad-hoc-evaluaties voltooid voor het Cards-programma (2001-2006) in Albanië en Bosnië en Herzegovina en het regionale programma voor de Westelijke Balkan. Punt 23.2 bevat een samenvatting van de conclusies en aanbevelingen van deze drie verslagen. Ook zijn evaluaties achteraf van start gegaan voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Kosovo, Montenegro en Servië, die in 2009 zullen worden voltooid.