Nederlandse aanpak crisis laat en voorzichtig - Montesquieu Institute

De Nederlandse aanpak van de economische crisis steekt wat mager af bij de plannen die de Europese buren eerder presenteerden. Nederland hobbelt bovendien wat achteraan in de Europese karavaan met de presentatie van zijn plannen. De soms moeizame besluitvorming in coalitieregeringen wreekt zich in tijden van crisis.

Enkele jaren geleden nog was Nederland het economische wonderkindje van Europa met ongekend lage werkloosheidscijfers en groeicijfers die niet te stuiten leken. Maar Nederland wordt nu minstens even hard getroffen door de crisis als zijn buurlanden. Dat heeft alles te maken met het feit dat de Nederlandse economie zwaar leunt op de export, die fors in elkaar is geklapt. Toch besefte ook de Nederlandse regering dat het geen zin had lijdzaam af te wachten tot de wereldeconomie, en dus ook de export, zich zouden herstellen. Net als Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk al veel eerder deden, moest Den Haag met een pakket maatregelen komen.

Politiek compromis

Maar de Nederlandse traditie van coalitieregeringen waarin partijen met sterk uiteenlopende meningen moeten samenwerken, vormde een obstakel. Pas na weken moeizaam onderhandelen heeft het centrum-linkse kabinet van premier Balkenende eindelijk een plan van aanpak. Het is een duidelijk politiek compromis en steekt daardoor wat mager af bij de Duitse, Franse en Britse aanpak.

Nederland trekt zes miljard euro uit om de economie te stimuleren en te investeren in duurzame economie. Het kabinet volgt daarbij zijn Europese buren met slooppremies voor oude auto's als de eigenaars een schonere nieuwe auto aanschaffen. Verder komt de regering niet veel verder dan meer geld voor bestaande initiatieven zoals woningisolatie en windmolenparken. De extra milieubelasting op vliegtickets wordt weer afgeschaft, niet erg duurzaam maar wel goed voor de tanende concurrentiepositie van Schiphol. Nederland had die belasting namelijk eenzijdig ingevoerd en veel passagiers weken uit naar buitenlandse vliegvelden.

Tikje mager

Het Nederlandse pakket oogt een tikje mager. Het Verenigd Koninkrijk trekt bijvoorbeeld 500 miljoen pond uit voor scholing, Duitsland 18 miljard euro voor infrastructuur en onderwijs en Frankrijk maakt vijf tot zes miljard euro vrij voor leningen en garanties aan de auto-industrie.

In Nederland concentreerde het politieke debat zich veel meer op de vraag hoe het allemaal betaald kon worden en waar er moest worden bezuinigd. Maar zelfs op dit vlak deinsde de coalitie terug voor gedurfde ingrepen.

Zo is er heel lang gesoebat over verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van 65 naar 67. Maar uiteindelijk is daar vooralsnog geen besluit over genomen. De vakbonden en werkgevers mogen eerst zelf zoeken naar een alternatief om de pensioenen betaalbaar te houden. In Duitsland ligt de pensioenleeftijd al op 67 jaar, in het Verenigd Koninkrijk gaat hij de komende jaren in stapjes naar 68 jaar en in Frankrijk blijft het nog een heikel politiek punt.

Loonmatiging

Evenals in voorgaande recessies vormt het beproefde recept van loonmatiging ook nu weer een van de financiële steunpilaren onder het plan. In Duitsland blijven de bonden gewoon looneisen te stellen, al houden ze zich wel iets in en de Fransen gaan massaal de straat op om juist verbetering van hun koopkracht te eisen. De Nederlandse vakbonden zijn wat dat betreft vanouds een stuk terughoudender.

Den Haag blijft gehecht aan een strakke begrotingsdiscipline. De politiek discussie spitste zich dan ook vooral toe op de vraag wanneer en hoeveel er bezuinigd moet worden. Uiteindelijk is er afgesproken dat er vijf miljard euro wordt bezuinigd, maar pas vanaf 2011 wanneer het economisch herstel hopelijk weer is ingetreden.

Voorzichtig

Grote ingrepen in de pensioenen of de hypotheekrenteaftrek, om Nederland na de crisis een nieuw en stevig financieel fundament te geven, zijn uitgebleven. Gedurfde investeringen in innovatie en milieu zijn eveneens moeilijk te ontwaren in de plannen. Uiteindelijk lijkt het erop dat Nederland toch vooral afwacht tot de wereldeconomie en de export weer aantrekt en intussen vooral zijn begroting zo goed mogelijk op orde probeert te houden. Pas over een paar jaar weten we wat wijsheid was, een meer gedurfde visionaire aanpak of voorzichtig en financieel verantwoord beleid, waarvoor Nederland nu kiest.

Meer over: bezuinigingen, coalitieregering, financiele crisis, Jan Peter Belkenende, stimuleringsmaatregelen