Europese top komt Ierland tegemoet - Montesquieu Institute

Eind december 2008 gloorde er weer hoop voor een goede afloop voor het Verdrag van Lissabon. Het verdrag dat Europa zowel in bestuurlijk als democratisch opzicht op een hoger plan moet tillen, werd in juni getroffen door een 'nee' van de Ierse burger. Ruim 53 procent stemde in een door de Ierse Grondwet voorgeschreven referendum tegen goedkeuring van het verdrag. Maar op de Europese top van december 2009 onder leiding van het toenmalige Franse voorzitterschap  met president Nicolas Sarkozy, bereikten de Europese leiders een compromis dat de Ierse angst voor een ingrijpende Europese inmenging in bepaalde facetten van het landelijke politieke beleid moet wegnemen.

De belangrijkste toezeggingen gingen over behoud van de eigen Europese commissaris, belastingregels, handhaving van de neutraliteit en behoud van het Ierse beleid ten aanzien van abortus, euthanasie en onderwijs.

De toezeggingen waren voor de Ierse premier Brian Cowen voldoende om een nieuw referendum te beloven.

Dat vond plaats op 2 oktober 2009. Ditmaal stemde een ruime meerderheid van de Ieren vóór het Verdrag van Lissabon.

Het schrappen van de inperking van het aantal Eurocommissarissen was het meest ingrijpende compromis. Onder het nieuwe verdrag zou er een kleinere Europese Commissie komen om de bestuurlijke slagkracht van de Unie te behouden. Dat zou betekenen dat ieder Europees land wel eens tegen een periode aanloopt dat het geen vertegenwoordiger in de Europese Commissie heeft.

Nederland en ook België waren hier sterk voorstander van. Maar die beperking is nu van de baan, als Ierland instemt met het Verdrag. De lage landen stelden zich tevreden met de ambitie dat de grote Commissie er niet eeuwig zou zitten en dat er binnen enkele jaren op wordt teruggekomen.

Volgens het Verdrag van Nice zou echter het aantal Commissarissen bij aantreding van een nieuwe Commissie sowieso moeten afnemen. 

Omdat het tweede Ierse referendum pas in oktober 2009 plaatsvond, kon het niet meer van invloed zijn op de Europese Parlementsverkiezingen die al in juni 2009 werden gehouden. Het aantal parlementsleden is daarom, zoals voorzien volgens `Nice' voor de zittingsperiode 2009-2014, teruggebracht tot 736. Uit Nederland zijn daardoor 25 Europarlementariërs geïnstalleerd.

Volgens Lissabon zou het aantal leden 750 bedragen, plus een voorzitter. Maar de Europese Raad zou de Europese Raad niet zijn, als ook hier weer een politiek compromis aan te pas kwam. Afgesproken is nu dat zodra `Lissabon' in werking treedt, de leden (alsnog) worden geïnstalleerd uit de landen die er in het nieuwe verdrag op vooruit gaan. Zo komen uit Nederland volgens `Nice' 25 en volgens `Lissabon' 26 Europarlementariërs. Dit betekent dus dat de 26e Europarlementariër tijdens de zittingsperiode geïnstalleerd wordt.

Duitsland zou er echter volgens Lissabon op achteruitgaan: van 99 naar 96 leden. De Europese leiders hebben afgesproken dat deze drie verkozen Duitsers niet halverwege de rit weghoeven, waardoor het Europees Parlement tot 2014 tijdelijk 754 leden zou kunnen tellen. Al met al een hoop gepuzzel.

Hoe dit nieuwe aantal Europarlementariërs en Eurocommissarissen juridisch geldig wordt (het staat namelijk niet in de verdragen), blijft een raadsel. Europese juristen hopen in 2009 met een precieze tekst te komen. Deze tekst zou bij een eventueel toetredingsverdrag voor Kroatië in de Europese verdragen kunnen worden verwerkt dat dan weer door alle lidstaten zou moeten worden goedgekeurd.

Behalve het Ierse compromis kon de Franse president nog enkele successen op zijn conto schrijven. Zo werd er overeenstemming bereikt over een economisch herstelplan van de Europese Commissie ter waarde van ongeveer 200 miljard euro (evenveel als 1,5% van het EU Bruto Binnenlands Product) en werden de lidstaten het eens over een pakket maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Verder kreeg Sarkozy de toezegging van de lidstaten los dat zij zich meer zullen inspannen voor een geloofwaardig Europees Veiligheids- en Defensiebeleid.

Om de noodlijdende Europese economie uit de dreigende recessie te halen investeren de 27 lidstaten zelf de komende twee jaar circa 170 miljard euro. De Europese Investeringsbank stelde in 2009 en 2010 nog eens 30 miljard beschikbaar, een bedrag dat voornamelijk ten goede moestt komen aan het midden- en kleinbedrijf (MKB), duurzame energie en schoon transport.

De lidstaten kregen de ruimte om het begrotingstekort tijdelijk te laten oplopen. Die ruimte kunnen zij dan gebruiken voor bijvoorbeeld het verlagen van belastingen of het naar voren halen van omvangrijke investeringen in de infrastructuur of efficiëntere energievoorziening. Dat is in strijd met de strikte naleving van het Stabiliteitspact, hoewel de regeringsleiders benadrukten dat het pact de hoeksteen van het Europees budgettair kader blijft en zij de lidstaten oproepen om zo snel mogelijk weer de begrotingsregels na te leven.

Verder werden de regels voor staatssteun gedurende de twee jaar versoepeld, speciaal waar het gaat om steun aan het midden- en kleinbedrijf. De mogelijkheid tot verlaging van de btw op milieuvriendelijke diensten wordt maart volgend jaar opnieuw besproken. Dan ligt ook de evaluatie op tafel van het effect van de maatregelen die nu al zijn genomen om de Europese economie weer op gang te helpen.

Daarnaast beloofde de Europese Unie zich te blijven inspannen voor sociaal beleid en behoud van de werknemersrechten; erkende de Unie het belang van publieke diensten als een onontbeerlijk instrument voor sociale en regionale samenhang en benadrukte zij het belang van de rol die lidstaten spelen bij sociale en gezondheidsvoorzieningen.

Het klimaatpakket is een ingewikkeld compromis geworden dat de Europese doelstelling om in 2020 20 procent minder broeikasgassen uit te stoten, overeind moet houden. Bij de onderhandelingen stonden grote belangen op het spel en er werd zelfs gepoogd om het halen van de doelstelling uit te stellen tot 2027. Vanaf 2013 moeten vervuilende bedrijven een milieuheffing gaan betalen om CO2 te mogen uitstoten. Deze emissierechten worden in principe verhandelbaar (zij het maximaal de helft ervan), zodat schone bedrijven er geld aan kunnen verdienen door ze te verkopen aan meer vervuilende industrieën.

Tot 2020 loopt het aantal verhandelbare rechten terug naar nul. De verplichting geldt alleen nog even niet voor de zware vervuilers die naar het buitenland kunnen verhuizen om de milieubelasting te ontlopen. Het gaat dan voornamelijk om de staal- en cementindustrie, die qua werkgelegenheid vooral voor een land als Duitsland uitermate belangrijk is.

Maar ook de nieuwe Oost-Europese lidstaten blijven in het akkoord gespaard. Hun kolengestookte elektriciteitscentrales die enorme hoeveelheden CO2 uitstoten, hoeven ook nog even niet te betalen voor emissierechten. Wel wordt van dit soort industrieën verwacht dat zij bij het productieproces de schoonst beschikbare technologieën gaan toepassen. Zonder de uitzonderingen was het akkoord waarschijnlijk gesneuveld op een veto van Polen of Duitsland, dat tot ontsteltenis van Nederland (gezien de vervlochten energiemarkt in beide landen) wel oren had naar het opzetten van meer kolencentrales.

De voorzitter van het Europees Parlement, Hans-Gert Pöttering, toonde zich na afloop van de top verheugd over de resultaten. Ook hij hoopt dat met het Ierse compromis, het Verdrag van Lissabon zonder verdere kleerscheuren gered kan worden. Het economisch herstelplan kan in zijn ogen een belangrijke bijdrage betekenen voor het behoud van banen voor de modale Europeaan.

Maar over het klimaatcompromis is hij voorzichtiger. ,,Met het akkoord van de Europese Raad is het laatste woord nog niet gezegd. Voor het Europees Parlement is het van groot belang dat de Unie het voortouw behoudt in de strijd tegen klimaatverandering,'' aldus Pöttering.

Het Europees Parlement besprak het klimaatakkoord tijdens de decemberzitting in Straatsburg. De drie belangrijkste rapporteurs hebben zich na nog een informele onderhandelingsronde akkoord verklaard met het compromis. Voor de Brit Chris Davies (ALDE) was doorslaggevend dat de Franse EU-voorzitter bereid bleek meer geld beschikbaar te stellen voor demonstratieprojecten voor ondergrondse opslag van CO2.

Het geld, naar verwachting zo'n zes tot negen miljard euro, komt uit de verkoop van emissierechten. Over andere zaken in het pakket, zoals de CO2-uitstoot voor auto's, het geleidelijk verhogen van het aandeel duurzame energie (wind, water, zon) en de kwaliteit van brandstof, was al eerder een akkoord bereikt tussen het parlement en de raad.

Alle fracties steunden het akkoord, alleen de groenen hebben niet met alle voorstellen ingestemd. In de onderhandelingen heeft het parlement geen grote aanpassingen meer kunnen afdwingen. "Alleen wat technische zaken", aldus mede-onderhandelaarster Dorette Corbey. Ze had wel gehoopt op grotere aanpassingen. "Maar ik ben realistisch genoeg om te weten dat het in deze fase niet meer kan."

Corbey vindt het onderdeel van de emissierechten teleurstellend, maar ziet wel heel positieve dingen in de rest van het pakket klimaatacties. Ze wijst vooral op de besluiten over energiebesparing, meer hernieuwbare energie, zuiniger auto's en milieuvriendelijker brandstof. ,Wat ik wel ontzettend jammer vind is dat de EU-landen een groot deel van de CO2-beperking in het buitenland mogen behalen. Tot 70 á 80 procent gemiddeld. Jammer, want zo hoeven de eigen bedrijven in de EU niet veel te doen tegen CO2-uitstoot. Zij is ook tevreden dat de oliemaatschappijen 10 procent minder CO2 mogen veroorzaken per liter benzine of diesel. Corbey, die namens het Europees Parlement de onderhandelingen over deze richtlijn voerde, verwacht daarom meer biobrandstoffen en meer elektrische auto's.

CDA'er Lambert van Nistelrooij beloont de afspraken met het cijfer acht. Volgens hem bieden ze een goed uitgangspunt voor onderhandelingen volgend jaar tijdens een internationale klimaattop in Kopenhagen. ,,We zijn erin geslaagd de tanker 10 procent te laten draaien. Dat is een hele prestatie'', aldus het EP-lid.

Groenlinks is daarentegen teleurgesteld. Het heeft maar drie van de zes milieuwetten die samen het klimaatpakket vormen, gesteund. De rest schoot serieus tekort om de Europese economie om te vormen tot een minder vervuilende, aldus het EP-lid Kathalijne Buitenweg.  ,,De emissiehandel is nu zo'n beetje gratis voor iedereen. De slakken in Europa dicteren het klimaatbeleid.''

Maar ook het Wereldnatuurfonds en Oxfam zijn niet blij met het resultaat. Zij vrezen dat slechts een klein deel van de voorgenomen beperking van de uitstoot van broeikasgassen in Europa zelf wordt gerealiseerd. De rest moet van ontwikkelingslanden komen die bereid zijn emissierechten te verkopen in ruil voor schone technologie uit de vervuilende industrielanden.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over illegale werknemers van buiten de EU, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u Uw reactie zelf geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.