Kernenergie - Montesquieu Institute

In 1957 werd het EURATOM-Verdrag ondertekend door België, Luxemburg, Nederland, Frankrijk, Italië en Duitsland. De doelstellingen van EURATOM zijn onder andere het onderzoek naar en de ontwikkeling van vreedzaam gebruik van kernenergie en het bewaken van de beschikbaarheid van voldoende splijtstof (de 'brandstof' voor kerncentrales, bijvoorbeeld uranium). Door problemen in Japanse kerncentrales na de tsunami in maart 2011 is de discussie over kernenergie in Europa weer aangewakkerd.

Contents of this page

Sharing

1. Kernenergie op de Europese agenda
2. Richtlijn verwerking kernafval
3. Discussie door problemen in Japan

4. Argumenten in de discussie
5. Meer informatie

Hedendaagse problemen zoals klimaatverandering en conflicten met Rusland en haar buurlanden over de gasvoorziening vragen om een gemeenschappelijke aanpak. Met de Europese Raad in het voorjaar van 2007 over een Europees energiebeleid, stond kernenergie weer hoog op de Europese agenda.

Zo sprak eurocommissaris Andris Piebalgs, verantwoordelijk voor Energie, op 7 februari 2007 in Brussels over een nieuw Europees Energiebeleid. Een van de punten die Piebalgs in zijn toespraak aanstipte was de rol van kernenergie binnen een Europees energiebeleid, een onderwerp dat nog altijd een bron van discussie is. Piebalgs sprak over de schadelijke effecten van kernenergie, zoals het radioactieve afval. Maar 'kernenergie is de grootse bron van CO2-vrije energie en relatief goedkoop', aldus Piebalgs. Doordat bij kernenergie geen CO2 vrijkomt, draagt het niet bij aan het broeikaseffect.

Een te verwachten zienswijze als je het de Nederlandse Europarlementariërs Kartika Liotard (GUE/NGL, Onafhankelijk) en Dorette Corbey (PES, PvdA) vraagt. 'Kernenergie is volgens kernenergie-lobbygroepen, niet alleen emissievrij en milieuvriendelijk maar ook de goedkoopste energiebron. Maar gek genoeg lees je in brochures niets over de kosten van de afvalverwerking en de ontmanteling van oude kerncentrales' zegt Liotard. Op haar website schrijft Corbey, 'het uranium dat nodig is voor kernenergie is een eindige delfstof en daarmee geen goed alternatief voor olie of gas. Experts stellen dat de voorraden uranium wereldwijd slechts een jaar of 15 langer meegaan dan de olie- en gasvoorraden'.

Momenteel draagt kernenergie voor 30% bij aan de Europese elektriciteitsvoorziening. Het is aan de lidstaten zelf om te kiezen voor kernenergie, aldus Piebalgs. Er moeten echter wel CO2-vrije alternatieve energiebronnen voor in de plaats komen als het aantal kerncentrales in de EU vermindert.

Toch wordt er binnen de Europese Commissie en het Europees Parlement gesproken over het bouwen van kerncentrales in de EU. Zonder deze zou Europa afhankelijk blijven van buitenlandse energieleveranciers, zoals Rusland en het Midden-Oosten. 50% van haar energie is afkomstig van landen buiten de EU. Politieke en economische conflicten, zoals het prijsconflict tussen Rusland en Oekraïne in januari 2006, of de oorlog in Irak, kunnen consequenties hebben voor de energievoorziening in verschillende lidstaten.

Maar de explosie van de kernreactor in Tsjernobyl in 1986 werkt nog steeds door. Uit een opiniepeiling van de EU, de Eurobarometer, blijkt dat 61% van de Europese burgers wil dat er in de EU minder kernenergie wordt geproduceerd. Deze meerderheid is bezorgd over het nucleair afval en de risico's van ongelukken met kerncentrales.

Volgens de Nederlandse Europarlementariër Toine Manders (ALDE, VVD) moet Europa durven kiezen voor schone en veilige kernenergie: 'We kunnen het ons gewoonweg niet permitteren om afhankelijk te zijn van de nukken en grillen van het Kremlin of het Midden Oosten. Met duurzame energiebronnen alleen redden we het niet, willen we onze economie draaiende houden', aldus Manders. EP-collega Liotard is van mening dat we ook zonder kernenergie de uitstoot van broeikasgassen kunnen terugdringen. 'De miljarden die nog altijd naar de ontwikkeling en bevordering van kernenergie gaan, kunnen beter worden besteed aan windparken, getijdencentrales en de productie van goedkope zonnepanelen'.

In september 2007 nam het Europees Parlement een rapport aan waarin werd gepleit voor het gebruik van kernenergie. Kernenergie zou gebruikt moeten worden om de periode te overbruggen totdat we voldoende gebruik kunnen maken van energie van bijvoorbeeld zon, wind en water.

In juni 2012 hebben milieu- en natuurorganisaties uit elf lidstaten een Europees burgerinitiatief ingediend om het gebruik van nucleaire energie in de EU terug te dringen. Dit voorstel is door de Europese Commissie verworpen vanwege procedurele redenen. Een Europees burgerinitiatief kan alleen worden ingediend wanneer het gaat over onderwerpen die in het Verdrag van Lissabon staan. Nucleaire energie staat echter in een ander verdrag vermeld, namelijk in het Eurotom Verdrag. Dit verdrag zou geen Europees burgerinitiatief toestaan. De organisatoren van het initiatief zijn het hier niet mee eens en stellen dat het onderwerp wel binnen de bevoegdheden van het Verdrag van Lissabon valt en dat de Europese Commissie het initiatief daarom niet mag afwijzen.

De Raad Energie ging in juli 2011 akkoord met een richtlijn met daarin regels voor de verwerking van radioactief afval. De EU-lidstaten moeten op basis van de nieuwe richtlijn nationale programma's opstellen waarin zij aangeven hoe zij afval van kerncentrales en radioactief materiaal dat wordt gebruikt voor medische of industriële doeleinden willen beheren. Deze plannen moeten voor 2015 bekend zijn bij de Commissie, die ze zal beoordelen. Daarna moeten de programma's regelmatig bijgewerkt worden.

Een ander onderdeel van de richtlijn is de plicht van lidstaten om burgers een stem te geven in de besluitvorming rond radioactief afval. Daarnaast worden de veiligheidsstandaarden van het internationale atoomagentschap IAEA bindend voor de EU. Door middel van wederzijdse controles zullen EU-lidstaten erop toezien dat deze standaarden gehandhaafd worden.

De richtlijn regelt ook de uitvoer van radioactief materiaal naar landen buiten de EU. Alleen als in het ontvangende land toereikende faciliteiten zijn voor de verwerking, is export naar andere landen toegestaan. Op dit moment heeft nog geen enkel land voorzieningen die voldoen aan de eisen hiervoor. De Europese Commissie verwacht dat het opzetten van deze installaties minstens veertig jaar duurt, waardoor de uitvoer van kernafval feitelijk verboden is. Afrika, landen in de Pacifische Oceaan en de Cariben worden specifiek genoemd als gebieden waarnaar in geen geval nucleair materiaal uitgevoerd mag worden.

Op 11 maart 2011 werd Japan getroffen door een reeks aardbevingen die ook leidden tot een tsunami. Door het natuurgeweld viel bij een aantal kernreactoren het koelsysteem uit, wat leidde tot explosies en oververhitting. Op sommige plaatsen kwam straling vrij. De problemen met de kerncentrales in Japan en de mogelijke gevolgen daarvan zorgden voor een hernieuwde discussie over kernenergie in Europa.

Stresstest

Na de ramp in Japan besloot de EU een kritische blik te werpen op de productie van kernenergie en de veiligheid van de kerncentrales binnen de EU. De Commissie besloot om dit te doen door middel van een stresstest. Eventuele punten voor verbetering kunnen vervolgens meegenomen worden bij het herzien van de regelgeving rondom kernenergie, waar de Commissie momenteel mee bezig is. Als nieuwe regelgeving nodig blijkt te zijn, zullen later dit jaar voorstellen hiervoor volgen.

De stress test bestond uit drie fasen. Ten eerste gaven exploitanten van kerncentrales de resultaten van een zelfbeoordeling door aan de nationale regelgevende instanties. Daarop stelden de nationale autoriteiten een rapport op welke in december 2011 werd ingediend bij de Commissie. Tot slot zullen multinationale teams de situatie in de Europese lidstaten bekijken.

In november 2011 werden voorlopige resultaten bekend gemaakt. Hieruit blijkt dat de centrales veilig genoeg waren om open te blijven, hoewel de veiligheidsmarges wel verbeterd konden worden.

In april 2012 gaf EU-commissaris Günther Oettinger de EU-landen meer tijd om de veiligheid van hun kernreactors te testen. De stresstests hadden eigenlijk halverwege 2012 afgerond moeten zijn, maar mogen nu duren tot de herfst van 2012.

Voor informatie over welke leden van de multinationale teams de verschillende landen zullen bezoeken:

Mogelijke wijzigingen in de nieuwe regelgeving die de Commissie overweegt:

• - 

  Minimale eisen op het gebied van technische veiligheid.
• - 

  Nationale regelgevende autoriteiten zouden compleet zelfstandig moeten zijn in het uitgeven van licenties voor nieuwe kerncentrales. De overwegingen en besluitvorming hierover zouden beschikbaar moeten zijn voor publiek.
• - 

  Er moet een rampscenario ontwikkeld worden voor grensoverschrijdende actie bij noodgevallen .
• - 

  Compensatie voor slachtoffers moet niet afhankelijk zijn van het land waar het slachtoffer woont, maar binnen de Europese Unie gelijk getrokken worden.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.