Terrorismebeleid - Montesquieu Institute

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York, 11 maart 2004 in Madrid en 7 juli 2005 in Londen heeft terrorismebestrijding hoge prioriteit. Politie en inlichtingendiensten van de verschillende landen werken samen om gewelddadige aanslagen tegen burgers en instellingen te voorkomen. Dat doen de Europese landen al sinds het einde van de 20e eeuw.

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York, 11 maart 2004 in Madrid en 7 juli 2005 in Londen, staat terrorismebestrijding hoog op de Europese agenda. Voor alle grote samenwerkingsverbanden in Europa (Europese Unie, Raad van Europa, OVSE en NAVO) is terrorismebestrijding een prioriteit.

De EU heeft verschillende maatregelen genomen waardoor terroristische organisaties moeilijker in Europa kunnen opereren. Zo is een lijst van terroristische organisaties en personen opgesteld, waarvan de financiële tegoeden zijn bevroren. Ook worden grenscontroles verscherpt. Op internet houden landen radicale websites en sites van terroristische organisaties in de gaten en geven die informatie door aan de anderen. Ook worden persoonsgegevens sneller uitgewisseld.

Europese Unie

De EU heeft een coördinator voor terrorismebestrijding aangesteld. Sinds 17 september 2007 wordt deze functie bekleed door de Belg Gilles de Kerchove. Hij is de opvolger van de Nederlander Gijs de Vries. De Coördinator brengt halfjaarlijks voortgangsrapportages uit. In de laatste rapportages legt hij vooral de nadruk op de noodzaak van betere samenwerking tussen de agentschappen Europol en Eurojust, alsmede tussen de lidstaten en deze agentschappen.

Voormalig Europees Commissaris Barrot (justitie, vrijheid en veiligheid) is begonnen met een inventarisatie van alle maatregelen om radicalisering binnen de islam te voorkomen die landen hebben genomen.

Er is een agentschap voor de bewaking van de buitengrenzen ingesteld, FRONTEX, en in alle paspoorten uit de lidstaten zullen biometrische kenmerken opgenomen worden.

Om het beleid goed uit te kunnen voeren, is het EU-agentschap Europol versterkt. Ook zijn extra maatregelen gekomen om het witwassen van crimineel geld te bestrijden. Het vervoer van contant geld wordt aan maxima gebonden. Ook zijn maatregelen getroffen om burgers te ondersteunen na een mogelijke terroristische aanval. Internationale banden zijn aangehaald om in de toekomst mogelijk gezamenlijk terreur te bestrijden. Verder heeft de Commissie 156 miljoen euro in haar onderzoeksbudget ter beschikking gesteld voor onderzoek dat zich specifiek richt op het verbeteren van de veiligheidsinfrastructuur.

Over het gevoelige punt van het verstrekken van bank- en van passagiersgegevens aan de Verenigde Staten is onlangs een nieuw akkoord bereikt. De VS krijgen enig inzicht in dergelijke gegevens, maar niet zo uitgebreid als de VS eerst verlangden; ze mogen de gegevens niet gebruiken voor andere doeleinden dan terrorismebestrijding, en slechts een beperkte periode bewaren.

Ook in andere internationale verbanden bestrijdt de EU het terrorisme. Zo verdedigen de Europese permanente leden in de VN-Veiligheidsraad, Frankrijk en Groot-Brittannië, de belangen van de EU op het gebied van terrorismebestrijding in de VN.

In november 2007 nam de Europese Commissie een pakket maatregelen tegen terrorisme aan. Hiermee werd het opleiden en rekruteren van terroristen verboden. Ook oproepen tot terreur wordt in de hele Europese Unie verboden. Verder moeten vliegtuigpassagiers naar Europa meer persoonsgegevens verstrekken die gebruikt kunnen worden bij strafonderzoeken. Ook het inzetten van zogenaamde 'air-marshals' (gewapende veiligheidsagenten aan boord van vliegtuigen) behoort tot de mogelijkheden. Dat is echter geen verplichting: elke lidstaat heeft het recht dit al dan niet te doen. Als laatste zijn maatregelen getroffen tegen het gebruik van explosieven door terroristen. In maart 2008 heeft het Europese Parlement ingestemd met het pakket maatregelen.

In april 2008 heeft de Europese Commissie regels vastgesteld voor het labellen van explosieven. Ook zullen fabrieken, handelaars en gebruikers van explosieven hun voorraadadministratie aanscherpen. Met deze maatregelen wordt het makkelijker verloren of gestolen explosieven te traceren.

In april 2009 heeft de Europese Commissie een nieuw driejarenplan aangenomen, het zogenaamde 2009-2011 Indicative Programme for the Instrument for Stability. Met dit plan wil de Commissie terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens nog feller bestrijden. Het plan richt zich voornamelijk op drie regio's: Pakistan, Afghanistan en de Sahel regio van Afrika. Het programma zal ook het gevaar van piraterij op zee aanpakken. Kuststaten moeten hun eigen wateren beter kunnen controleren en onderling informatie uitwisselen.Ook de georganiseerde misdaad krijgt meer aandacht van de Europese Unie. Grote zorg is hierbij de drugs- en wapensmokkel vanuit Latijns Amerika naar het westen van Afrika.

NAVO

Na de aanslagen van 11 september 2001 verklaarde de NAVO de oorlog aan het internationale terrorisme ("war on terror"). De lidstaten van de NAVO  wisselen sinds die tijd gegevens uit de databanken van de geheime diensten uit. Ook startte de NAVO een grootschalige militaire operatie in Afghanistan. Onder andere Nederland en Duitsland leverden hiervoor troepen.

Verder coördineert de NAVO bijvoorbeeld programma's voor de bescherming tegen massavernietigingswapens, de beveiliging van het internet en de bescherming van burgers tegen aanvallen met chemische of biologische wapens.

Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE)

De OVSE probeert via bemiddeling gewapende conflicten te voorkomen en speelt een rol bij grenscontroles en bij het beheersen van crises. Een speciale eenheid van de OVSE is belast met het bestrijden van terrorisme. Speerpunten hierbij zijn onder meer het vernietigen van grote voorraden munitie en wapens in risicolanden, het beter beveiligen van goederentransport met containers, en het starten van programma's die het illegaal gebruik van reisdocumenten bestrijden.

Raad van Europa

De Raad van Europa is de hoeder van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). In juli 2002 bespraken de ministers van de 46 lidstaten van de Raad van Europa hoe de bestrijding van terrorisme zich verhoudt tot het EVRM. De ministers bekrachtigden het principe dat fundamentele rechten blijven bestaan, ook in de strijd tegen terreur. Het gaat onder meer om het recht op privacy, waarborgen bij vervolging en aanhouding van verdachten, een verbod op martelingen, het recht op een eerlijk proces, en regels omtrent uitzetting.

Sindsdien heeft de Raad van Europa de Conventie inzake de bestrijding van terrorisme van 1977 aangevuld met een protocol (mei 2003), een conventie over de preventie van terrorisme (mei 2005), een conventie tegen mensensmokkel (mei 2005) en een conventie over het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (mei 2005).

Lees meer

Bron	Taal	Soort informatie
Europese Unie	NL	Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving
NAVO	EN	nieuws, officiële documenten
OVSE	EN	activiteiten en kenmerken strijd terrorisme

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor maatregelen over de financiële aspecten van terrorisme (zoals bevriezing van tegoeden), en het vaststellen van minimumvoorschriften over strafbare feiten en sancties geldt de gewone wetgevingsprocedure. Het bepalen van minimum-normen voor de strafmaat op dit beleidsterrein is onderdeel van de samenwerking op het gebied van de rechtspraak. Daarvoor gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

De raadsformatie die beslist over justitiële zaken is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere terreinen

Terrorismebestrijding kan onderdeel zijn van het buitenlands beleid, het defensiebeleid en/of het criminaliteitsbeleid  van de Europese Unie. Voor maatregelen op die terreinen gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

EU-coördinator voor de bestrijding van terrorisme

Deze coördinator is verantwoordelijk voor de onderlinge samenhang en afstemming van initiatieven op de verschillende beleidsterreinen die zich met terrorisme bezighouden.

De huidige EU-coördinator voor de bestrijding van terrorisme is:

De functie valt onder de verantwoordelijkheid van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands en Veiligheidsbeleid. De huidige Hoge Vertegenwoordiger is:

Terrorismebestrijding vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU)  als onderdeel van justitiële samenwerking. Terrorisme is daar gedefinieerd als een vorm van georganiseerde misdaad.

• - 

  Terrorismebestrijding als element van het buitenlands beleid: VEU titel V  (artikelen 21 t/m 46, met name art 43)
• - 

  Financiële maatregelen: derde deel VwEU titel V hoofdstuk 1 art. 75
• - 

  Strafrecht: derde deel VwEU titel V hoofdstuk 4 art. 83
• - 

  Europol: derde deel VwEU titel V hoofdstuk 5 art. 88
• - 

  Solidariteit bij aanslagen: vijfde deel VwEU titel VII (art. 222)

Datum	Titel
18.01.2012	Meten van criminaliteit in de EU: Actieplan voor statistiek 2011-2015.
	Mededeling com(2011)713
20.12.2011	Richtlijn 2005/71/EG betreffende een specifieke procedure voor de toelating van onderdanen van derde landen met het oog op wetenschappelijk onderzoek.
	Evaluatieverslag com(2011)901
20.12.2011	Voortgangsverslag over de ontwikkeling van het Schengeninformatiesysteem van de tweede generatie (SIS II) januari-juni 2011.
	Evaluatieverslag com(2011)907
12.12.2011	Instelling van het Europees grensbewakingssysteem (Eurosur).
	regulation com(2011)873
09.12.2011	Resultaten en kwalitatieve en kwantitatieve aspecten van de uitvoering van het Buitengrenzenfonds in de periode 2007-2009.
	Evaluatieverslag com(2011)857
09.12.2011	Rapportage over de kwalitatieve en kwantitatieve aspecten van de uitvoering van het Europees Terugkeerfonds in de periode 2007-2009.
	Evaluatieverslag com(2011)858
05.12.2011	Verslag over de kwalitatieve en kwantitatieve aspecten van de uitvoering van het Europees Fonds voor de integratie van onderdanen van derde landen voor de periode ...
	Evaluatieverslag com(2011)847
02.12.2011	Versterkte solidariteit binnen de EU op het gebied van asiel Een EU-agenda voor een betere verdeling van verantwoordelijkheid en meer wederzijds vertrouwen.
	Mededeling com(2011)835
25.11.2011	Eerste jaarverslag over de tenuitvoerlegging van de EU-interneveiligheidsstrategie.
	Mededeling com(2011)790
23.11.2011	Ondertekening van de Overeenkomst met de VS inzake gebruik en doorgifte van persoonsgegevens van passagiers aan het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid.
	Internationale overeenkomst com(2011)805

Hot issues

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties