Concurrentiebeleid - Montesquieu Institute

Het mededingingsbeleid speelt een belangrijke rol bij het totstandbrengen van de Europese interne markt.

Doel is de economische efficiëntie te bevorderen door het scheppen van gunstige randvoorwaarden voor innovatie. Omdat ondernemingen in de interne markt binnen alle lidstaten bovendien onder gelijke voorwaarden met elkaar kunnen concurreren, draagt het mededingingsbeleid bij aan een goede prijs-kwaliteitverhouding van consumentengoederen en -diensten en aan de economische vooruitgang in het algemeen.

Met het wegvallen van de binnengrenzen is een open markt ontstaan die de 27 lidstaten bestrijkt. Alle bedrijven op deze markt moeten op gelijke voorwaarden kunnen concurreren. Dat betekent dat elk bedrijf een gelijke kans moet hebben op een aandeel in deze markt. Daarom heeft de Europese Commissie uitgebreide en exclusieve bevoegdheden gekregen om op te treden tegen concurrentievervalsing.

De bevoegdheden van de Europese Commissie omvatten:

• - 

  Het bestrijden van kartelvorming en van uitbuiting van monopolieposities.
• - 

  Fusies. Als grote bedrijven fuseren, kan een dominante marktpartij met monopolistische trekjes ontstaan. De Europese Commissie kan in een dergelijk geval waarborgen eisen om dit te voorkomen. Zo kan het gefuseerde bedrijf gedwongen worden om bepaalde activiteiten af te stoten, of kan de Commissie de fusie verbieden.
• - 

  Staatssteun. Overheidssubsidies aan bedrijven kunnen de marktwerking verstoren: een bedrijf uit eigen land zou door overheidssteun een opdracht goedkoper kunnen uitvoeren dan een buitenlandse concurrent. De Europese Commissie moet daarom goedkeuring verlenen als een bedrijf staatssteun krijgt.

De Europese Commissie kan bij bovenstaande praktijken alleen ingrijpen op de interne markt, als de handel tussen de lidstaten (intracommunautaire handel) ongunstig wordt beïnvloed. In alle andere gevallen zijn de mededingingsregels van de betreffende lidstaat van toepassing. De Europese Commissie en het Hof van Justitie leggen het begrip intracommunautaire handel in de praktijk echter vaak ruim uit.

Hoewel de regels betrekking hebben op intracommunautaire handel, worden ze ook toegepast in gevallen waarbij bedrijven van buiten de Europese Unie betrokken zijn.

De Europese Commissie kan boetes opleggen aan ondernemingen die deelnemen in een kartel. Dit kan oplopen tot 10% van de wereldwijde omzet van de onderneming. Geïnde boetes worden ingelegd in het budget van de Europese Commissie, waardoor de belastingdruk voor de lidstaten kleiner wordt. Kartelbeslissingen van de Commissie mogen worden aangevochten bij het Gerecht van eerste aanleg, en vervolgens bij het Europese Hof van Justitie. Bedrijven die deelnemen aan een kartel, maar zichzelf 'aangeven' bij de Europese Commissie, kunnen worden vrijgesteld van boetes als zij de Commissie voorzien van essentiële informatie. Bedrijven die volgen kunnen korting krijgen op de boete.

Particulieren of bedrijven die benadeeld menen te zijn door een verboden kartel, kunnen zich wenden tot nationale rechtbanken en daar een schadevergoeding eisen.

Door te vechten tegen kartelvorming komt de Europese Commissie regelmatig in het nieuws, bijvoorbeeld met spraakmakende zaken tegen Microsoft of de automobielindustrie (autodealers). Grote ondernemingen binnen Europa moeten hun fusieplannen aan de Europese Commissie voorleggen, om te verhinderen dat monopolieposities ontstaan. Mede onder druk van Europese antitrust-regelgeving zijn vaak ook overheidsmonopolies (spoorwegen, postbezorging, waterleidingbedrijven e.d.) geliberaliseerd.

Prioriteiten van Eurocommissaris Almunia

Op 10 februari 2010 is Commissie-Barroso II van start gegaan. De nieuw commissaris voor Concurrentiebeleid, Joaquin Almunia (Spanje), heeft bij zijn aantreden laten weten zich vooral te zullen concentreren op het bestrijden van de economische crisis (2008-2009). Meer in het bijzonder richt hij zich op het vraagstuk rond staatssteun in tijden van crisis.

Almunia denkt dat eerlijke concurrentie de basis is van een spoedig economisch herstel. Het verlenen van staatssteun door EU-lidstaten aan ondernemers van eigen bodem verstoort het uitgangspunt van eerlijke concurrentie. Daarom zal commissaris Almunia scherp toezien op het naleven van de Europese regels op dit gebied.

Samenwerking over EU-grenzen heen

De Commissie werkt samen met mededingingsautoriteiten in vele landen buiten de Europese Unie. Deze samenwerking kan zijn gebaseerd op afspraken met die landen over alleen mededingingszaken; in andere gevallen kunnen de afspraken deel uitmaken van bredere algemene afspraken, zoals bijvoorbeeld vrijhandelsovereenkomsten. Zo werd er in maart 2011 een intentieovereenkomst gesloten met Rusland over samenwerking tussen mededingingsautoriteiten van de EU en Rusland.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Mededinging:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door de Raad (en Europees Parlement)

Besluitvorming over verstoring van de interne markt verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

Voor het uitwerken van de regels voor staatssteun geldt dat de Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.

Voor het uitwerken van de regels voor ondernemingen geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.

De raadsformatie die beslist over mededinging is de Raad Concurrentievermogen: interne markt, industrie en onderzoek. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Interne markt en Consumentenbescherming de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

De volgende Europarlementariërs zijn in deze commissie plaatsvervangend lid:

Voor voorstellen volgens de gewone wetgevingsprocedure geldt dat als het Europees Parlement het (eventueel geamendeerde) voorstel goedkeurt, overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure afsluit. Bij raadpleging van het Europees Parlement sluit overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt doorgevoerd.

Het concurrentiebeleid vindt zijn basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU).

• - 

  mededinging: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 1 eerste afdeling (artikelen 101 t/m 106)
• - 

  overheidssteun: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 1 tweede afdeling (artikelen 107 t/m 109)
• - 

  marktverstorende regels: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 (artikel 116)

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Wereldhandelsorganisatie