Volksgezondheidsbeleid - Montesquieu Institute

Ziekten gaan over landsgrenzen heen. Bekende voorbeelden zijn Mexicaanse griep of het op mensen overdraagbare vogelgriepvirus. Daarom is het belangrijk dat de Europese Unie  een gemeenschappelijke visie op volksgezondheid ontwikkelt.

De Europese Unie ondersteunt lidstaten in hun beleid dat gericht is op de volksgezondheid. Zo coördineert de EU campagnes die gericht zijn op gezondheid op het werk en de bestrijding van aids, drugs- en alcoholverslaving, doping, overdraagbare ziekten en kanker.

De Europese Unie werkt onder andere aan de verbetering van de informatievoorziening over gezondheid binnen Europa, het opzetten van snelle-reactie mechanismen voor gevallen van grootschalige bedreigingen voor de gezondheid en het bevorderen van gezonde leefwijzen in de lidstaten.

De Europees Unie werkt ook nauw samen met andere internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Raad van Europa.

Europese Unie

Sinds het Verdrag van Amsterdam van 1992, wordt bij het vaststellen en uitvoeren van beleid gestreefd naar bescherming van de menselijke gezondheid. De lidstaten moeten samenwerken bij het nemen van maatregelen om de volksgezondheid te beschermen en bij het wegnemen van bronnen die de volksgezondheid schaden.

Activiteiten van de Europese Unie

Programma's

Het "Europa tegen kanker"-programma is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor Europabrede maatregelen tegen tabaksgebruik, zoals het rookverbod in openbare ruimten en verboden op adverteren. De Europese Unie heeft ook een kleinschalig drugspreventie- en voorlichtingsprogramma. Daarnaast medefinanciert de EU onderzoek naar ziektes zoals de griep. Verder strekken diverse programma's, bijvoorbeeld op het gebied van aidsbestrijding zich uit tot ontwikkelingslanden. Ten slotte verzamelt de EU statistieken op Europese schaal, bijvoorbeeld over drugsgebruik.

'Europa tegen kanker'

Roken wordt in het kader van het "Europa tegen kanker"-programma door de EU op een pro-actieve manier tegengegaan. In 2005 werden de lidstaten het eens over een verbod op tabaksreclame en op sponsoring van evenementen door tabaksfabrikanten. De EU-regels verplichten al gezondheidswaarschuwingen, verbieden misleidende beweringen, stellen maximum gehaltes voor teer, koolmonoxide en nicotine in sigaretten vast en beperken het gebruik van additieven en verslavende stoffen.

Drugspreventie en - voorlichting

Het programma is gericht op het verstrekken van informatie over de invloed van drugs op de volksgezondheid. Belangrijk kenmerk van het programma is dat het is gericht op specifieke groepen; zowel op risicogroepen als op hulpverleners. In het programma is ruimte voor samenwerking met organisaties zonder winstoogmerk. 

Onderzoek

De Europese Unie heeft een groot onderzoeksprogramma in het kader waarvan subsidies worden gegeven voor (bio)medisch onderzoek. Een voorbeeld is de medefinanciering van diverse onderzoeken naar het influenza-virus.

Aidsbestrijding

De lidstaten van de Europese Unie hebben, samen met niet-EU-landen als Canada en Zwitserland, de afgelopen jaren intensief onderzoek gedaan naar de bestrijding van aids. In de periode 2001-2006 hebben de EU-inspanningen op het gebied van aids vorm gekregen binnen het Actieprogramma ter bestrijding van HIV/aids, malaria en tuberculose. In het gehele programma staat preventie centraal. Het programma strekt zich ook uit naar landen in de Derde Wereld.

Aanscherpen van informatie-uitwisseling

In 1996 is met de oprichting van het Europees Agentschap voor de Veiligheid en Gezondheid op het Werk een start gemaakt met het verbeteren van het verzamelen van gegevens en het uitwisselen van informatie. De Europese Unie geeft in de periode van 2003 tot 2008 ongeveer 50 miljoen euro uit om dit proces voort te zetten. Er worden vooral gegevens verzameld waaruit de invloed van het EU-beleid op onze gezondheid blijkt. De EU financiert ook onderzoek naar de volksgezondheid. De Europese Unie is zich bewust geworden van overdraagbare ziekten als SARS en bioterroristische dreigingen. De EU tracht de mogelijkheden om haar burgers hier tegen te beschermen, te verbeteren.

In de zomer van 2007 is MediSys gelanceerd, een online netwerk waar al het nieuws over ziektes onmiddellijk beschikbaar wordt gemaakt. In het geval van een uitbraak van een ziekte of bij bioterrorisme wordt automatisch bij alle instanties in de EU alarm geslagen.

Volksgezondheid en milieu

Een kwart tot eenderde van de ziekten en aandoeningen in de industrielanden is aan milieufactoren te wijten. Kinderen en andere kwetsbare groepen, zoals ouderen, hebben er het ergst onder te lijden. Sinds 2003 probeert de EU ook deze milieufactoren te beïnvloeden om de daardoor veroorzaakte gezondheidsproblemen tegen te gaan.

Toegankelijkheid zorgstelsel verbeteren

Ook zet de EU zich in voor veilige geneeskundige behandelingen die alle aan dezelfde eisen voldoen en streeft zij ernaar dat iedere burger van de Europese Unie toegang heeft tot medische behandeling. Sinds 1 juni 2004 is de Europese verzekeringskaart in werking getreden. Deze vergemakkelijkt toegang tot medische faciliteiten in andere lidstaten. De kaart vervangt formulier E111. Het Europees Parlement heeft in april 2009 ingestemd met een regeling die het mogelijk maakt voor patiënten om zonder veel bureaucratische rompslomp in andere EU-landen behandeld te worden. Patiënten met zeldzame ziektes kunnen zo gemakkelijker terecht. Dit zal toegankelijkheid van de Europese zorgstelstels aanzienlijk verbeteren.

Voorkomen van zware ongevallen

In 1996 werd in Ispra, Italië, het Bureau voor de Risico's van Zware Ongevallen opgezet. Het bureau ondersteunt de werkzaamheden van de Europese Commissie op het gebied van beheersing van grote industriële risico's.

ICT in gezondheidszorg

Om de medische sector efficiënter te laten werken stimuleert de Commissie de inzet van ICT. Voorbeelden van de toepassing van ICT zijn het digitaal opslaan en toegankelijk maken van patiëntendossiers, en het instellen van 'medicijnlijnen', als alternatief voor het halen van een recept direct bij de dokter.

Medicijnen voor Derde-wereldlanden

Om de schaarste aan medicijnen in ontwikkelingslanden tegen te gaan, is de Europese Commissie met de farmaceutische industrie overeengekomen dat er in bepaalde gevallen medicijnen zullen worden verkocht aan deze landen tegen een prijs die weinig hoger is dan de kostprijs.

Raad van Europa

Ook de Raad van Europa streeft naar nauwere samenwerking tussen Europese landen op het gebied van volksgezondheid, via de Commissie voor Europese Gezondheid. Tussen de lidstaten zijn overeenkomsten gesloten op het gebied van onder meer orgaantransplantatie, bloedtransfusie en de ontwikkeling van gezondheidsbeleid.

Lees meer

De activiteiten die de Europese Unie ontwikkelt betreffende Volksgezondheid worden ontplooit in het kader van de normale wetgevingsprocedure. Dit houdt in dat de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement alle een grote rol spelen in het besluitvormingsproces.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Gezondheid en consumentenbescherming:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure. De raadsformatie die beslist over Volksgezondheid is de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Volksgezondheidsbeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU): 

• - 

  volksgezondheidsbeleid: derde deel VwEU titel XIV (art. 168)
• - 

  interne markt en volksgezondheid: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 art. 114

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Raad van Europa

Via onderstaande symbolen kunt u de omvang van de informatie over dit beleidsterrein op uw behoefte van dit moment afstemmen:

	Niveau	Rubrieken
	1. Kort	In vogelvlucht, Wie doet wat?
	2. Uitgebreid	Niveau 1 + Juridisch kader

Afhankelijk van het niveau kunnen ook de teksten van de rubrieken uitgebreider en specialistischer zijn.

Tip

Deze icoontjes treft u ook aan boven de inhoudsopgave aan de rechterkant van deze pagina.