Volksgezondheidsbeleid - Montesquieu Institute

Ziekten gaan over landsgrenzen heen. Bekende voorbeelden zijn Mexicaanse griep  of het op mensen overdraagbare vogelgriepvirus. Daarom is het belangrijk dat de Europese Unie een gemeenschappelijke visie op volksgezondheid ontwikkelt.

De Europese Unie ondersteunt lidstaten in hun beleid dat gericht is op de volksgezondheid. Zo coördineert de EU campagnes die gericht zijn op gezondheid op het werk en de bestrijding van aids, drugs- en alcoholverslaving, doping, overdraagbare ziekten en kanker.

Ook stelt de EU voorwaarden op voor het kunnen krijgen van zorg in andere EU-lidstaten.

De Europese Unie werkt onder andere aan de verbetering van de informatievoorziening over gezondheid binnen Europa, het opzetten van snelle-reactiemechanismen voor gevallen van grootschalige bedreigingen voor de gezondheid en het bevorderen van gezonde leefwijzen in de lidstaten.

De Europese Unie werkt ook nauw samen met andere internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Raad van Europa.

In december 2011 gaf de Commissie haar goedkeuring aan een wetgevingsvoorstel dat maatregelen bevat om grensoverschrijdende bedreigingen van gezondheid aan te pakken. Het voorstel is erop gericht om middelen voor de voorbereiding en aanpak van dergelijke crises aan te scherpen.

Europese Unie

Sinds het Verdrag van Amsterdam  van 1997 wordt bij het vaststellen en uitvoeren van beleid gestreefd naar bescherming van de menselijke gezondheid. De lidstaten moeten samenwerken bij het nemen van maatregelen om de volksgezondheid te beschermen en bij het bestrijden van factoren die de volksgezondheid schaden.

Nieuwe aanpak grensoverschrijdende ziekten

In een goedgekeurde wetsvoorstel kwam de Commissie in december 2011 met maatregelen om ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid aan te pakken. Met het wetsvoorstel wil de Commissie burgers beter beschermen tegen allerlei bedreigingen van de gezondheid en zorgen voor een gecoördineerde reactie in het geval van crisis.

De maatregelen gaan over:

• - 

  Het bestaande coördinatiemechanisme uitbreiden. Dit mechanisme omvat overdraagbare ziekten tot alle soorten bedreigingen van de gezondheid als gevolg van biologische, chemische of milieufactoren.
• - 

  Het mandaat van het Gezondheidsveiligheidscomité versterken.
• - 

  Het erkennen van een Europese noodsituatie met betrekking tot volksgezondheid mogelijk maken, zodat geneesmiddelen sneller beschikbaar kunnen zijn.
• - 

  Grensoverschrijdende Europabrede noodmaatregelen kunnen treffen als een crisis leid tot grootschalige sterfte, en indien nationale middelen niet kunnen verhinderen dat de ziekte zich verder verspreidt.

Activiteiten van de Europese Unie

Programma's

Het "Europa tegen kanker"-programma is voor EU-maatregelen tegen tabaksgebruik, zoals het rookverbod in openbare ruimten en verboden op adverteren voor tabak. De Europese Unie heeft ook een kleinschalig drugspreventie- en voorlichtingsprogramma. Daarnaast medefinanciert de EU onderzoek naar ziekten zoals de griep. Verder strekken diverse programma's, bijvoorbeeld op het gebied van aidsbestrijding, zich uit tot ontwikkelingslanden. Ten slotte verzamelt de EU statistieken op Europese schaal, bijvoorbeeld over drugsgebruik.

'Europa tegen kanker'

Roken wordt in het kader van het "Europa tegen kanker"-programma door de EU op een pro-actieve manier tegengegaan. In 2005 werden de lidstaten het eens over een verbod op tabaksreclame en op sponsoring van evenementen door tabaksfabrikanten. De EU-regels stellen al gezondheidswaarschuwingen verplicht, verbieden misleidende beweringen, stellen maximum gehaltes voor teer, koolmonoxide en nicotine in sigaretten vast en beperken het gebruik van additieven en verslavende stoffen. Er zijn plannen om de aandacht bij kankerbestrijding nog meer te leggen op preventie, onder andere door middel van voorlichting en milieumaatregelen. Daarnaast zetten Europarlementsleden zich in voor betere toegankelijkheid tot medicijnen tegen kanker.

Drugspreventie en - voorlichting

Het programma is gericht op het verstrekken van informatie over de invloed van drugs op de volksgezondheid. Belangrijk kenmerk van het programma is dat het is gericht op specifieke groepen; zowel op risicogroepen als op hulpverleners. In het programma is ruimte voor samenwerking met organisaties zonder winstoogmerk. 

Onderzoek

De Europese Unie heeft een groot onderzoeksprogramma in het kader waarvan subsidies worden gegeven voor (bio)medisch onderzoek. Een voorbeeld is de medefinanciering van diverse onderzoeken naar het influenza-virus.

Aidsbestrijding

De lidstaten van de Europese Unie hebben, samen met niet-EU-landen als Canada en Zwitserland, de afgelopen jaren intensief onderzoek gedaan naar de bestrijding van aids. In de periode 2001-2006 hebben de EU-inspanningen op het gebied van aids vorm gekregen binnen het Actieprogramma ter bestrijding van HIV/aids, malaria en tuberculose. In het gehele programma stond preventie centraal. Het programma strekte zich ook uit naar landen in de Derde Wereld. In de periode 2007-2010 is opnieuw een serie projecten gestart ter ondersteuning van onderzoek naar deze ziekten.

Voor de gehele begrotingsperiode 2007-2013 heeft de Europese Commissie haar beleid ten aanzien van aidsbestrijding vastgesteld in het document "Bestrijding van hiv/aids in de Europese Unie en de naburige landen, 2009-2013", waarin onder meer de sociale integratie van mensen met HIV/aids een belangrijke rol speelt.

Begroting 2014-2020

Voor de jaren 2014-2020 heeft de Europese Commissie in november 2011 een nieuw gezondheidsprogramma goedgekeurd. Dat moet bijdragen aan actieve, gezonde, goed geïnformeerde Europeanen. Het gezondheidsprogramma moet innovaties in de gezondheidszorg aanmoedigen en goede en veilige gezondheidszorg bevorderen.

Aanscherpen van informatie-uitwisseling

In 1996 is met de oprichting van het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk een start gemaakt met het verbeteren van het verzamelen van gegevens en het uitwisselen van informatie. De Europese Unie gaf in de periode van 2003 tot 2008 ongeveer 50 miljoen euro uit om dit proces voort te zetten. Er worden vooral gegevens verzameld waaruit de invloed van het EU-beleid op onze gezondheid blijkt. De EU financiert ook onderzoek naar de volksgezondheid. De Europese Unie is zich bewust geworden van overdraagbare ziekten als SARS en bioterroristische dreigingen. De EU tracht de mogelijkheden om haar burgers hier tegen te beschermen, te verbeteren.

In de zomer van 2007 is MediSys gelanceerd, een online netwerk waar al het nieuws over ziekten onmiddellijk beschikbaar wordt gemaakt. In het geval van een uitbraak van een ziekte of bij bioterrorisme wordt automatisch bij alle instanties in de EU alarm geslagen.

Volksgezondheid en milieu

Een kwart tot een derde van de ziekten en aandoeningen in de industrielanden is aan milieufactoren te wijten. Kinderen en andere kwetsbare groepen, zoals ouderen, hebben er het ergst onder te lijden. Sinds 2003 probeert de EU ook deze milieufactoren te beïnvloeden om de daardoor veroorzaakte gezondheidsproblemen tegen te gaan.

Toegankelijkheid zorgstelsel verbeteren

Ook zet de EU zich in voor veilige geneeskundige behandelingen die alle aan dezelfde eisen voldoen en streeft zij ernaar dat iedere burger van de Europese Unie toegang heeft tot medische behandeling. Op 1 juni 2004 is de Europese verzekeringskaart ingevoerd. Deze vergemakkelijkt toegang tot medische faciliteiten in andere lidstaten. De kaart vervangt formulier E111. 

Begin 2011 is een richtlijn aangenomen die het mogelijk maakt voor patiënten om zonder veel bureaucratische rompslomp in andere EU-landen behandeld te worden. Patiënten met zeldzame ziekten kunnen zo gemakkelijker terecht. Dit zal de toegankelijkheid van de Europese zorgstelsels aanzienlijk verbeteren. Er zijn echter wel voorwaarden waaraan moet worden voldaan. Zo moet vooraf toestemming voor een ingreep worden gevraagd aan de verzekeringsmaatschappij. Daarnaast mogen de kosten niet veel hoger liggen dan wat een soortgelijke behandeling in het eigen land zou kosten.

Eind februari 2011 is vervolgens een Europese richtlijn aangenomen die de rechten van patiënten in een andere EU-lidstaat aanzienlijk vergroot. De lidstaten krijgen dertig maanden de tijd om de nieuwe regelgeving in hun nationale wetgeving op te nemen. De richtlijn bepaalt dat patiënten in het EU-land waar zij een beroep doen op gezondheidszorg, recht hebben op dezelfde vergoeding van ziektekosten als in hun geboorteland.

Voorkomen van zware ongevallen

In 1996 werd in Ispra, Italië, het Bureau voor de Risico's van Zware Ongevallen opgezet. Het bureau ondersteunt de werkzaamheden van de Europese Commissie op het gebied van beheersing van grote industriële risico's.

ICT in gezondheidszorg

Om de medische sector efficiënter te laten werken, stimuleert de Commissie de inzet van ICT. Voorbeelden van de toepassing van ICT zijn het digitaal opslaan en toegankelijk maken van patiëntendossiers, en het instellen van 'medicijnlijnen', als alternatief voor het halen van een recept direct bij de dokter.

Medicijnen voor Derde-wereldlanden

Om de schaarste aan medicijnen in ontwikkelingslanden tegen te gaan, is de Europese Commissie met de farmaceutische industrie overeengekomen dat aan deze landen in bepaalde gevallen medicijnen zullen worden verkocht tegen een prijs die weinig hoger is dan de kostprijs.

Sport en sportbeoefening

In toenemende mate is de EU zich bewust van de kansen die sport en sportbeoefening bieden om de Europese volksgezondheid te verbeteren. Nadat in 2007 in het witboek Sport al gerefereerd werd aan de doelstelling om sport ter bevordering van de volksgezondheid in te zetten, is deze sinds het Verdrag van Lissabon officieel in de verdragen verankerd.

Gezondheid voor groei

In november 2011 heeft de Europese Commissie het nieuwe programma 'Gezondheid voor groei' goedgekeurd. Het moet bijdragen aan actieve, gezonde, goed geïnformeerde en mondige Europeanen en moet innovaties in de gezondheidszorg aanmoedigen, goede en veilige gezondheidszorg bevorderen en burgers beschermen tegen ziekten. Het programma moet nog door het Europees Parlement en de Raad worden besproken. Wanneer het voor eind 2013 wordt goedgekeurd, kan het programma volgens planning in 2014 van start gaan.

Raad van Europa

Ook de Raad van Europa streeft naar nauwere samenwerking tussen Europese landen op het gebied van volksgezondheid, via de Commissie voor Europese Gezondheid. Tussen de lidstaten zijn overeenkomsten gesloten op het gebied van onder meer orgaantransplantatie, bloedtransfusie en de ontwikkeling van gezondheidsbeleid.

Lees meer

De activiteiten die de Europese Unie ontwikkelt betreffende Volksgezondheid worden ontplooid in het kader van de normale wetgevingsprocedure. Dit houdt in dat de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement alle een grote rol spelen in het besluitvormingsproces.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Gezondheid en consumentenbescherming:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure. De raadsformatie die beslist over Volksgezondheid is de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

De volgende Europarlementariërs zijn in deze commissie namens Nederland plaatsvervangend lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Volksgezondheidsbeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU): 

• - 

  volksgezondheidsbeleid: derde deel VwEU titel XIV  (art. 168)
• - 

  interne markt en volksgezondheid: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 art. 114

Hot issues

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer