Beleid fraudebestrijding - Montesquieu Institute

Het voorkomen en bestrijden van fraude staat hoog op de Europese agenda. Het Europees Bureau voor fraudebestrijding OLAF houdt zich al meer dan tien jaar actief bezig met het opsporen en voorkomen van fraude met Europese gelden. Daarnaast coördineren lidstaten van de EU onderling de bestrijding van specifieke vormen van fraude.

Zo worden zaken als fraude met Europese landbouwsubsidies, sigarettensmokkel, valsemunterij met de euro of bestuurlijke corruptie aangepakt. Lidstaten die EU-gelden verkeerd aanwenden moeten het bedrag terugbetalen en kunnen rekenen op een fikse boete.

Sinds 2000 is er een antifraudestrategie die is gericht op preventie, opsporing en controle. De strategie is in 2011 geactualiseerd vanwege nieuwe vormen van fraude. Ook heeft afschrikking door sancties een prominentere rol gekregen.

Uit onderzoek van Eurostat blijkt dat gemiddeld 72 procent van de Europeanen fraude en corruptie als serieus probleem ervaart. Vooral in Griekenland en de nieuwe lidstaten Bulgarije en Roemenië klagen veel inwoners over corruptie. In landen als Denemarken en Nederland ligt dat percentage veel lager.

In 1998 werd Europa opgeschud door een groot fraudeschandaal op het directoraat-generaal Onderwijs, van de toenmalige Franse eurocommissaris Edith Cresson. Het schandaal werd aan het licht gebracht door de Europese ambtenaar Paul van Buitenen. Deze misstanden hebben zelfs tot de val geleid van de Europese Commissie onder leiding van Jacques Santer.

Recente gevallen van fraude die het nieuws haalden, zijn onder andere de illegale productie en handel van sigaretten in Polen en het fraudeschandaal in het Europees Parlement, toen aan het licht kwam dat drie vooraanstaande Europarlementariërs zich hadden laten omkopen om bepaalde wetgeving te steunen.

De Nederlander Van Buitenen nam in 2004 met zijn politieke partij Europa Transparant aan de Europese verkiezingen deel. Bij die verkiezingen behaalde Europa Transparant twee zetels in het Europees Parlement. De belangrijkste punten uit het programma van de partij waren meer openheid en transparantie van de Europese Unie, alsmede een verscherpt toezicht op belangrijke instellingen van de EU. Europa Transparant deed niet meer mee aan de Europese verkiezingen in 2009.

Europees Bureau voor fraudebestrijding OLAF

Om herhaling van grote fraudezaken in de toekomst te voorkomen, werd in 1999 het Europees Bureau voor fraudebestrijding OLAF opgericht. OLAF heeft de bevoegdheid om in volledige onafhankelijkheid onderzoeken naar fraude uit te voeren in de lidstaten en binnen de Europese instellingen. Zodra een onderzoek geopend is, heeft het bureau toegang tot alle informatie van de betreffende instellingen. Naast deze onderzoeksactiviteiten ondersteunt OLAF lidstaten bij hun anti-fraudebeleid, draagt het bij aan de anti-fraudestrategie van de EU en onderneemt het initiatieven om wetgeving aan te scherpen.

OLAF doet onder andere onderzoek naar sigarettensmokkel, landbouwfraude (onder meer in de vlassector en bij melkquota), valse invoercertificaten en misstanden bij de besteding van EU-ontwikkelingsgelden of Europese regionale fondsen. OLAF werkt hierbij nauw samen met organisaties als Europol en de Europese Justitie-Autoriteit Eurojust.

De Europese Commissie wil het anti-fraudebureau hervormen zodat het in de toekomst doelmatiger kan opereren. Bovendien zouden de hervormingen ervoor moeten zorgen dat de rechten van de personen tegen wie het bureau een onderzoek instelt, beter worden beschermd. Met de nieuwe Anti-Fraudestrategie wil de Europese Commissie haar samenwerking met OLAF intensiveren. Ook het aanpakken van fraude met EU-helden zal, tussen nu en 2014, systematischer gaan verlopen door middel van nieuwe ICT mogelijkheden.

Europese burgers en EU-ambtenaren kunnen OLAF tippen als zij misbruik van EU-gelden vermoeden.

Verantwoording door lidstaten

Bij de controle van de uitgaven van EU-gelden is de introductie van zogenaamde nationale verklaringen van lidstaten een belangrijke ontwikkeling. Een nationale verklaring is een jaarlijkse verklaring uitgegeven door een lidstaat, waarin staat dat de Europese subsidiegelden correct en volgens de regels zijn besteed. Ministers nemen daarmee de verantwoordelijkheid op zich voor een goede besteding van de fondsen. Nederland was begin mei 2007 de eerste lidstaat van de EU die een dergelijke verklaring uitgaf.

Onder andere Europarlementariër Jan Mulder  pleitte voor een betere verantwoording van de nationale uitgaven door de lidstaten.

Kritiek op het anti-fraudebeleid

Hoewel OLAF steeds effectiever werkt en er elk jaar voor zorgt dat er meer geld wordt teruggestort in de EU-kas, is er ook kritiek op het anti-fraudebeleid. Ten eerste wordt gesteld dat OLAF niet onafhankelijk genoeg opereert, omdat de dienst onderdeel is van de Europese Commissie en tegelijkertijd de Commissie moet controleren.

Voormalig staatssecretaris van Europese Zaken Frans Timmermans noemde de positie van OLAF in december 2008 een punt van zorg. 'Nederland ziet graag betere waarborgen voor de onafhankelijkheid van OLAF', aldus Timmermans. Overigens is de voorzitter van de Europese Commissie Barroso het met Timmermans eens; hij hoopt dat OLAF in de komende jaren volledig onafhankelijk wordt.

Een tweede punt van kritiek is dat de strenge regels om fraude te bestrijden, te veel bureaucratie opleveren. De huidige procedures die de Europese instellingen in acht moeten nemen voor aanbestedingen zijn erg complex geworden. Daardoor leveren ze veel extra werk op voor de Europese ambtenaren en de contractanten.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement en de Europese Rekenkamer een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Bij het vormen van nieuw beleid betrekt de Europese Commissie adviezen bij de Europese Rekenkamer.

Eerstverantwoordelijk is de eurocommissaris voor Belastingen en douane-unie, toezicht en fraudebestrijding:

Zijdelings is de eurocommissaris voor Financiële programmering en begroting bij deze materie betrokken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure na raadpleging van de Europese Rekenkamer.

De raadsformatie die besluit over de maatregelen ter bestrijding van fraude is de Raad Economische en Financiële Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Ook de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken kan zich uitspreken over fraude-aangelegenheden. Nederland kan in deze Raad onder meer vertegenwoordigd worden door:

Voor het Europees Parlement houdt de parlementaire commissie Begrotingscontrole zich bezig met de de juiste besteding van EU-gelden. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

De plaatsvervangende Europarlementariërs voor Nederland zijn in deze commissie:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Het tegengaan van fraude met Europees geld alsmede fraude in bredere zin vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU):

• - 

  fraudebestrijding: zesde deel VwEU titel II hoofdstuk 6 (art. 325)

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek